Waar halen we geld voor defensie?

De Europese Unie wil investeringen in defensie niet meer meetellen bij de controle van de begroting van de lidstaten. Al dertig jaar lang duwt de EU op de normen van 3 procent bbp-tekort op de begroting en 60 procent bbp-overheidsschuld. Defensie wordt nu een uitzondering. Maar er zijn meer vragen dan antwoorden over de rol van de Europese Unie in defensie.

De huidige NAVO-norm zegt dat vanaf 2024 minstens 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) besteed moet worden aan defensie. Volgens een plan dat in de Europese Unie op tafel ligt zou die alles boven dat percentage niet meer meetellen om het resultaat te bepalen van het overheidstekort.

Je moet geen economische expert zijn om te weten dat dat budgettair structureel niets oplost. De rekening zal toch betaald moeten worden met geld van de overheid. Daarbij komt de vraag: wat gaat de Europese Unie doen als de Amerikaanse president Donald Trump een hoger percentage voor defensie wil? Bijvoorbeeld 3 procent van het bbp? Ook secretaris-generaal van de NAVO Mark Rutte heeft al gepleit voor een eerste verhoging richting 2,5 procent van het bruto binnenlands product.

Grotere investering

Er zijn heel wat landen die onder die norm van 2 procent zitten: België met 1,3 procent, Canada met 1,37 procent, Tsjechië met 1,81 procent, Italië met 1,49 procent, Luxemburg met 1,29 procent, Portugal met 1,55 procent, Slovenië met 1,29 procent en Spanje met 1,28 procent. De EU-leden daarvan moeten eerst binnen hun 3 procent begrotingstekort naar die 2 procent aan defensie-uitgaven gaan, om dan met een nog grotere investering ook van het voordeel te kunnen profiteren.

Bovendien is er nog een tweede verplichting binnen de NAVO: de lidstaten moeten minstens 20 procent van hun defensie-uitgaven besteden aan investeringen of aankopen. Alleen België en Canada voldoen daar niet aan.

Geld zoeken

Volgens een raming van het Internationaal Monetair Fonds voor 2025 zou het bbp van België 655 miljard euro bedragen. Dat wil zeggen dat België, om van 1,3 procent naar 2 procent uitgaven aan defensie te gaan, 4,5 miljard euro extra moet uitgeven. Er zijn wel wat budgettaire truken van de foor om dat te doen: de overheveling van personeel van de federale politie en de staatsveiligheid naar militaire diensten bijvoorbeeld. Je kan ook de spoorlijnen van Hamont-Achel doortrekken tot Roermond en Hasselt en via Bilzen naar Maastricht. Dergelijke investeringen kunnen verantwoord worden voor het militair transport van de havens naar het oosten.

Ook de Europese Unie wil geld voorzien voor defensie-investeringen. Binnen de EU-begroting, die 160 miljard euro bedraagt in 2025, staat er een defensiefonds vermeld. De nieuwe Europese Commissie heeft bovendien voor het eerst een Eurocommissaris die verantwoordelijk is voor de uitbouw van een Europees industrieel defensiesysteem.

Weliswaar komt de man uit Litouwen en zijn collega-Eurocommissaris (bevoegd voor het buitenlands beleid) uit Estland. Dat zijn landen die niet veel druk kunnen zetten. Zij zullen dus het verschil niet maken. De vraag is ook waar het geld vandaan komt. Zal men geld wegtrekken uit andere posten zoals landbouw om te besteden aan defensie?

Vragen zat

Een ander idee is om de Europese Investeringsbank aan zet te laten komen. Met een kapitaal van ongeveer 250 miljard euro zou die kunnen bijdragen aan een groots militair investeringsprogramma. Al heeft deze EU-bank daar nog nooit interesse in getoond.

Of gaat Ursula von der Leyen, gewezen minister van Landsverdediging onder Angela Merkel, voor een EU-defensielening die vergelijkbaar is met wat ze deden tijdens de coronapandemie (toen werd voor ruim 750 miljard euro geleend voor steun aan de lidstaten)? Dat bedrag moet trouwens vanaf 2026 worden terugbetaald.

Maar ook dat roept bijkomende vragen op. Zoals: wie zal dat geld beheren? De Europese Unie of de lidstaten? En wat met Malta, Ierland, Oostenrijk en Cyprus (EU-leden, maar geen leden van de NAVO)?

Kortom: het is een dossier over honderden miljarden euro’s met veel vragen en weinig antwoorden.

Conclusie

Als de Europese Unie dat allemaal nog wil regelen voor de aanstaande NAVO-top in Den Haag in juni, dan zal men aan het Schumanplein in Brussel sneller moeten werken dan ooit tevoren.

Daarbij moet je ook de fundamentele vraag beantwoorden of het wel mogelijk is om met 27 landen tot een gezamenlijk militair systeem te komen. Zou het niet beter zijn dat de zes oorspronkelijke leden uit 1957 opnieuw gaan samen zitten in Rome om te bekijken welke landen bruikbaar en nodig zijn om een Europees militair systeem op te starten?

In ieder geval zal de NAVO nog geruime tijd noodzakelijk zijn voor de verdediging van Europa. Donald Trump zal trouwens niet onmiddellijk een meerderheid vinden in de Amerikaanse Senaat om uit de NAVO te stappen. Van cruciaal belang is dat het Verenigd Koninkrijk en Canada bereid blijven om de veiligheid van West-Europa te waarborgen.