We spelen met het leven

Paus Johannes Paulus II bracht dertig jaar geleden zijn encycliek over de eerbied voor het leven uit. Hij sprak toen over een angstwekkende verschuiving in de samenleving van een cultuur van het leven naar een van de dood. Zijn boodschap is intussen actueler dan ooit.

Johannes Paulus II maakte zich zorgen over de groeiende trend om zowel abortus als euthanasie te banaliseren en te legaliseren. Dat laatste was toen al in een aantal landen gebeurd, waaronder België.

Zijn stelling was dat elk menselijk leven vanaf zijn verwekking tot aan zijn natuurlijke dood onvoorwaardelijke eerbied vereist en daarom altijd gerespecteerd en verdedigd moet worden. De mens is geen meester over zijn leven, maar moet het als een gave beschouwen.

Greep op het leven

Tegelijk uitte de paus zijn bezorgdheid over de trend in de medische wetenschappen om almaar meer greep te krijgen op het leven. Genetische manipulatie, in-vitrofertilisatie en draagmoederschap werden beschouwd als een loskoppeling van het ontstaan van het leven van de liefdevolle relatie tussen een man en een vrouw binnen het huwelijk.

We zijn nu dertig jaar later en we moeten vaststellen hoe dat alles in een stroomversnelling is gekomen. Alles wat toen werd aangebracht, wordt nu door velen als gemeengoed beschouwd. Daarbij blijkt hoe het verschil tussen goed en kwaad totaal verduisterd en gerelativeerd is.

Euthanasie wordt vandaag door de goegemeente als het vijftiende werk van barmhartigheid beschreven, waarbij mensen uit ‘hun lijden worden verlost’. Wie kan daar nu nog tegen zijn?

Geen limieten meer

Tegelijk lijken er niet langer limieten te zijn voor het experimenteren met het leven. Als het vandaag mogelijk is om via het DNA van een 13.000 jaar oude tand een uitgestorven wolvensoort weer tot leven te brengen, dan zal het maar een kleine stap zijn om dat ook te doen voor de mens.

Maar wat willen wetenschappers daarmee bereiken? Zelfs voor die wolvensoort zal het problematisch zijn om zich aan de veranderde omgeving aan te passen.

Waardigheid van elke mens

In de encycliek van Johannes Paulus II ging het over iets heel fundamenteels: de onvervreemdbare waardigheid van elke mens in alle momenten van zijn leven eerbiedigen en zich niet als schepper wanen. Onlangs verscheen daarover vanuit het Vaticaans Dicasterium van de Leken, de Familie en het Leven een praktisch document waarin wordt opgeroepen om heel systematisch met de encycliek op stap te gaan en deze binnen het huidige tijdskader te plaatsen.

Tegelijk worden nieuwe terreinen ontgonnen die onze bijzondere aandacht eisen: de slachtoffers van oorlogssituaties en de migratie die daaruit voortvloeit, de uitbuiting op werkplaatsen, de verwaarlozing van bejaarden, het digitale geweld, de handel in vrouwen en het misbruik van kinderen… Altijd gaat het over een gebrek aan de fundamentele en onvoorwaardelijke eerbied waarvoor Johannes Paulus II een lans brak.

Positieve wegen

Er wordt een oproep gelanceerd om naast het durven benoemen van problematische situaties altijd naar positieve wegen te zoeken om de ‘cultuur van de dood’ om te buigen in een hernieuwde cultuur van het leven, en ons niet te laten verlammen door de secularisatie die zich op alle gebieden manifesteert.

Duidelijke informatie vanuit een stevige theologische basis, aangepaste vorming en het uitwerken van ‘goede praktijken’ moeten ons op de juiste weg zetten. Ik hoop dat daarvan ook in Vlaanderen werk wordt gemaakt.