Wie bestuurt, benoemt: de machtsstrijd achter Waalse topfuncties

In tijden van besparingen en grote hervormingen kiezen Waalse politici almaar vaker voor controle over hun administratie. Dat blijkt uit opvallende benoemingen, van Georges-Louis Bouchez tot minder zichtbare dossiers zoals investeringsvehikel Wallonie Entreprendre. Gaan benoemingen nog wel over competentie of hebben ze vooral te maken met controle en loyauteit?

Benoemingen op topfuncties lijken op het eerste gezicht technische beslissingen, maar bepalen mee hoe beleid wordt uitgevoerd. Wie aan het hoofd staat van een administratie, beslist niet alleen over de richting, maar ook over het tempo en de uitvoering van hervormingen. Topfuncties binnen de overheid zijn een verlengstuk van de politieke strategie.

Machtsinstrument

De benoemingen van Georges-Louis Bouchez blijven daarbij voor controverse zorgen. Sommigen omschrijven de MR-voorzitter als een “Roi Soleil” die de touwtjes strak in handen houdt en zelf beslist wie op welke positie terechtkomt. Zo benoemde Bouchez recent voormalig kabinetschef Axel Miller tot voorzitter van de Federale Participatie- en Investeringsmaatschappij (SFPIM).

Dat is geen alleenstaand geval. Bouchez verraste de voorbije jaren wel vaker met zijn benoemingen. Sinds de verkiezingen van 2024 haalde hij niet alleen partijfiguren naar voren, maar ook profielen uit het privéwezen, zoals Waals Energieminister Cécile Neven en Landbouwminister Anne-Catherine Dalcq. Tegelijk gaf hij gevestigde namen zoals Pierre-Yves Jeholet en Valérie Glatigny opnieuw een prominente rol.

Met de benoeming van Axel Miller lijkt hij nu een andere kaart te trekken: die van de vertrouweling. Kritiek daarop weerlegt Bouchez steevast door te wijzen op de zin van zijn keuzes. Zo moest Eurocommissaris Hadja Lahbib uit handen van de PS gehouden worden en zouden profielen als Neven en Dalcq respectievelijk ondernemers en landbouwers vertegenwoordigen.

Al die profielen hebben één ding gemeenschappelijk: loyauteit. Bouchez maakt daar zelf niet echt een geheim van. ‘Deze mensen zijn het meest loyaal aan de partij’, klinkt het. Ook de terugkeer van Jacqueline Galant, die ooit gedwongen ontslag nam als federaal minister van Mobiliteit, past in dat plaatje. De vraag dringt zich op: primeert loyauteit op ervaring?

Voorgekookte benoeming?

De logica die bij Georges-Louis Bouchez zichtbaar is, duikt ook op in minder zichtbare dossiers. Bij Wallonie Entreprendre – de investeringsarm van het Waalse Gewest, Waalse tegenhanger van de Participatiemaatschappij Vlaanderen – moet CEO Olivier Vanderijst eind oktober met pensioen. De zoektocht naar een opvolger leverde volgens Le Soir maar liefst 43 kandidaten op, maar er zijn vragen bij de procedure. De vacature zelf was opvallend summier. Volgens een anonieme bron waren er zelfs geen diploma- of taalvereisten. Gaat het hier wel echt om een open selectie, of om een procedure die ruimte laat voor een vooraf gekozen kandidaat?

De bredere context versterkt de twijfels. Wallonie Entreprendre ligt namelijk al langer onder vuur, onder meer door de uitbreiding van vijf naar zes directeurs, een beslissing die haaks staat op de ambitie om de structuren te vereenvoudigen. Tegelijk speelt ook hier de politieke logica. Het voorzitterschap van de raad van bestuur ligt bij Les Engagés, met Jean Hilgers, terwijl de MR de uiteindelijke CEO moet valideren. Het lijkt waarschijnlijk dat de selectie niet losstaat van politieke afwegingen.

De naam van Amaury Bertholomé, CEO van het circuit van Spa-Francorchamps, circuleert daarbij nadrukkelijk. Voor velen een overtuigend profiel, maar dat zijn naam opduikt nog vóór de procedure afgerond is, versterkt de indruk dat de richting al bepaald is. Op papier loopt de procedure verder zoals voorzien, met een selectiecommissie en een shortlist in juni.

Vlaanderen doet mee

Ook in Vlaanderen is dit fenomeen geen uitzondering meer. Na meer dan anderhalf jaar zonder vaste administrateur-generaal kreeg het Vlaams Agentschap Opgroeien opnieuw een topman. Caroline Gennez benoemde Tom De Boeck, een ervaren profiel met een duidelijk Vooruit-signatuur. Annick De Ridder maakte een gelijkaardige keuze en stelde Jeroen Windey aan als secretaris-generaal van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken. Windey heeft een verleden op N-VA-kabinetten.

Officieel gebeurt dat binnen een objectieve selectieprocedure maar als meerdere kandidaten de eindmeet halen, ligt de uiteindelijke keuze bij de minister. En dan speelt politieke aanhorigheid almaar vaker een doorslaggevende rol. De motivatie is opvallend open: een “vlotte samenwerking” met de administratie en de nood om hervormingen sneller door te voeren.

In een context van besparingen en beperkte manoeuvreerruimte wordt een loyale administratie een strategische hefboom: wie beleid wil doorduwen, kiest voor samenwerking boven weerstand. De logica van politieke benoemingen is intussen niet langer Waals, maar Belgisch.