Zet ideologisch klimaatbeleid ons komende winter in de kou?

Onze grootste gasleveranciers, VS en Qatar, zeggen dat ze Europa de komende winter niet meer zullen kunnen bevoorraden. Dat komt door de nieuwe methaanwetgeving die op 1 januari 2027 van kracht zal gaan. Zeventien Europese landen – waaronder België – willen daarom de regels herzien, maar de Europese Commissie wil voorlopig van geen wijken weten.

Vanaf 1 januari volgend jaar moeten bedrijven die olie en gas naar Europa uitvoeren, uitgebreid rapporteren over hun methaanuitstoot. Dat is een verplichting die voortvloeit uit de Europese methaanwet van 2024. Voor wie de Europese normen overschrijdt, dreigen torenhoge boetes, tot 20 procent van de wereldwijde omzet.

Vorige week waarschuwde de Amerikaanse minister van Energie Chris Wright voor de gevolgen van wat hij ‘crazy’ regels noemde. De Amerikaanse schaliegaswinning is decentraal met relatief kleine installaties. Daardoor is het volgens Wright moeilijker voor Amerikaanse bedrijven om aan de Europese rapportageverplichting te voldoen en zou de administratieve kost verhoudingsgewijs ook groter zijn.

Methaanlekken

Officieel stootten energiebedrijven vorig jaar wereldwijd zo’n 135 miljoen ton methaan uit – goed voor 40 procent van alle uitstoot door menselijke activiteit – maar het Internationaal Energieagentschap vermoedt dat dat een forse onderschatting is. De werkelijke uitstoot zou tot zelfs 70 procent hoger kunnen liggen. De methaanboekhouding is al langer een moeilijke puzzel voor klimaatwetenschappers: voor hun klimaatmodellen baseren ze zich op rapportering en modellen, maar metingen tonen consequent aan dat de werkelijke methaanuitstoot veel hoger ligt dan de data die zij gebruiken.

Met satellieten kunnen de grote methaanlekkages nauwkeurig en in real time worden opgevolgd. Het grootste lek dat ooit werd geregistreerd, is bijvoorbeeld het opblazen van de Nord Stream-gaspijpleiding in 2022. Daarbij kwam zo’n 446.000 à 485.000 ton methaan vrij. Alleen is zo’n groot methaanlek in Europa eerder de uitzondering dan de regel.

Door de strenge voorschriften slagen de producenten rond de Noordzee zoals Nederland, Groot-Brittannië en Noorwegen er bijvoorbeeld perfect in om lekkages te vermijden. In de top-25 grootste methaanlekken vorig jaar is er één Texaans energiebedrijf terug te vinden. De rest van de hitparade wordt bevolkt door autoritaire regimes als Turkmenistan, Iran en Venezuela. In 2026 vallen de enorme pluimen boven Rusland op. De verschillen tussen de beste en slechtste leerlingen in de sector zijn enorm.

Extra pijnlijk is dat methaanlekken uit de energiesector relatief goedkoop zijn te verhelpen. Veel winst zit in simpele detectie: kapotte kleppen en verouderde leidingen blijven vaak maandenlang onopgemerkt, terwijl betaalbare technologie de lekken nochtans snel zou kunnen opsporen. Opgespoord gas is verkoopbaar gas, dus in principe verdienen bedrijven een flink deel van de investering terug. Methaan in de energiesector is dus, in essentie, geen grote ideologische strijd, maar een simpel technisch probleem: een kwestie van kleppen, sensoren en onderhoud.

Geen boetes, wel onzekerheid

Toch dreigt het methaanbeleid alweer op zo’n ideologische strijd uit te draaien. De Europese Commissie vindt dat ze al voldoende toegevingen heeft gedaan aan de morrende lidstaten en de energielobby: drie jaar lang komen er geen boetes voor bedrijven die de regels niet naleven. Alleen is die belofte juridisch niet-bindend en blijft de onzekerheid voor de producenten. En zelfs de soepelere toepassing van de nieuwe regels zou verregaande gevolgen kunnen hebben volgens een rapport van de energieconsultant Wood Mackenzie: zelfs in het pragmatische scenario zou 20 procent van onze gasimport en 38 procent van de ruwe olie uit de EU moeten geweerd worden. Dat zou nog altijd een prijsschok creëren die vergelijkbaar is met de sluiting van de Straat van Hormuz.

De methaanwet zelf herzien, blijft dus uit den boze. ‘Net dat zou de onzekerheid op de markten vergroten’, aldus de Deense energiecommissaris Dan Jørgensen. Voor de groenen en progressieven in het Europees Parlement gaat het over niet toegeven aan chantage. De ambitieuze Europese milieuwetten bedreigen de winsten van de Texaanse oliebaronnen en Qatarese sjeiks. En sowieso moeten de gezinnen en bedrijven van de fossiele energie afgeraken.

Voor cynici is het patroon in ieder geval herkenbaar. De eigen relatief schone gaswinning wordt afgebouwd omwille van het klimaat. Vervolgens moeten we manieren vinden om onze regels op te leggen aan landen die er, op zijn zachtst gezegd, een andere kijk op nahouden. En wat in wezen een technisch vraagstuk is, wordt een ideologische strijd over chantage en gezichtsverlies. Het klimaat is er niet mee geholpen; de gewone Europeaan dreigt de prijs te betalen.