Activistische rechters? Nee toch!

Activistische rechters? Het is, als we bepaalde media, activisten en politici ter linkerzijde mogen geloven, al jarenlang niet meer dan een hersenspinsel van rechts. Maar zie: nog geen jaar nadat de regering-De Wever eindelijk een aantal crisismaatregelen trof om de al jarenlang stijgende asielinstroom in ons land in te perken, gaat het Grondwettelijk Hof op de rem staan.

Het Hof trekt nu immers een streep door zowel de regeringsplannen om gezinshereniging moeilijker te maken als door de beslissing om voortaan opvang te weigeren aan al wie eerder al in een ander Europees land asiel aanvroeg. Datzelfde Grondwettelijk Hof dekt zich meteen in tegen het verwijt dat die uitspraak enigszins politiek gemotiveerd zou zijn: het vindt dat de geviseerde asielmaatregelen eerst moeten worden voorgelegd aan het Europees Hof van Justitie in Luxemburg.

Favoriete zondebok

We hoeven politici niet meer te leren hoe handig dat Europese doekje voor het bloeden is: al jarenlang is ‘Europa’ de favoriete zondebok als er een schuldige moet worden gezocht voor een onpopulaire maatregel. Dat ook de rechterlijke macht zich nu van zo’n handigheidje bedient rond een uitermate gevoelig thema, roept toch wel wat vragen op. Het is aan de politiek om – binnen het juridisch kader – belangrijke politieke krijtlijnen uit te tekenen. Bij voorkeur op maat van wat de bevolking, of toch een relevant gedeelte daarvan, wil.

Het is ook perfect legitiem dat de rechterlijke macht de uitvoerende macht controleert en eventueel terugfluit wanneer die juridisch over de schreef gaat. Iets anders wordt het wanneer politiek benoemde rechters – de helft van het Grondwettelijk Hof – breed gedragen politieke maatregelen tegenhouden en daarvoor dan maar de Europese kaart trekken. Dit impliceert onvermijdelijk dat een land rond een cruciaal thema geen eigen beleid meer zou kunnen voeren. Er bestaat wellicht geen betere manier om het al krimpende draagvlak voor ‘Europa’ verder te ondermijnen.

Asielshopping

Hoe groot de impact op het terrein van de beslissing van het Grondwettelijk Hof wel kan zijn, mag blijken uit volgende cijfers. In België daalde het aantal asielaanvragen van mensen die al internationale bescherming genieten in een andere EU-lidstaat – de zogenaamde secundaire aanvragen – in de periode september-december 2025 met 83 procent. Het is moeilijk om daar géén rechtstreeks gevolg in te zien van de beslissing van de regering-De Wever om die asielzoekers voortaan geen opvang meer aan te bieden.

Er hoeft immers geen tekening bij: wie al in een andere lidstaat asiel heeft aangevraagd, maar daarna toch naar België reist én hier ook nog eens opvang eist, doet dit doorgaans niet vanwege het fraaie Belgische klimaat. Tal van onderzoeken geven aan dat een aantrekkelijk sociaal pakket de grootste trigger is voor asielshopping.

Dat was uiteraard nooit de bedoeling van het systeem van internationale bescherming. Dat statuut, dat vanuit humanitair opzicht uiteraard best verdedigbaar is, bepaalt dat mensen opvang moeten kunnen krijgen in het dichtstbijzijnde veilige land. Niet in het land waar de sociale zekerheid zich van haar gulste kant toont.

Oostenrijk

De tweede noodmaatregel van de federale regering die nu geschorst werd, viseerde het hoge aantal asielzoekers dat via gezinshereniging bescherming krijgt in ons land. De regering-De Wever wil de voorwaarden daarvoor stevig aanscherpen. Ook dat is geen overbodige luxe: de voorbije jaren was gezinshereniging alleen al jaarlijks goed voor 60.000 nieuwkomers.

Ook die maatregel zal voorlopig dus niet doorgaan, en ook dat doet de wenkbrauwen fronsen. De Oostenrijkse regering besloot immers al in juli vorig jaar om het recht op gezinshereniging minstens een jaar op te schorten vanuit de redenering dat onder meer de scholen, de sociale huisvesting en de sociale diensten overbelast raakten door de hoge instroom.

Die maatregel  – die misschien geen schoonheidsprijs verdient maar soms wel of zelfs vaak verdedigbaar is – geldt nog altijd. Geen Europese haan die er ooit naar kraaide.

Dan wordt het knap lastig om in de recente beslissingen van het Belgisch Grondwettelijk Hof géén activisme te zien.