Kan het Europese asiel- en migratiepact de illegale instroom stoppen?

Met het begrip ‘historisch’ kan je als journalist maar best zo zuinig mogelijk omspringen. Toch is het woord misschien wél op zijn plaats voor het nieuwe Europese asiel- en migratiepact, dat volgende vrijdag ingaat. Voor het eerst in jaren zal het Europese migratiebeleid ingrijpend hertekend worden, en dat is geen dag te vroeg. Of het glas hiermee halfvol dan wel halfleeg is, zullen we pas binnen enkele jaren weten.

Het is de vraag van één miljoen: zal het nieuwe asiel- en migratiepact Europa eindelijk meer grip doen krijgen op de instroom van illegale migranten? En zullen de asielaanvragen – vorig jaar zowat 670.000, maar erg ongelijk verdeeld over de EU-lidstaten – voortaan beter gespreid worden? Niemand die het eigenlijk echt weet, al koestert dit pact uiteraard wel die ambities.

De nieuwe regels gaan hoe dan ook in op 12 juni en gelden voor alle lidstaten behalve voor Denemarken, dat in 1993 al een zogenaamde opt-out afdwong voor de Europese asiel- en migratieregels en dus niet gebonden is door de nieuwe Europese regelgeving. In eigen land ligt het wetsontwerp dat het Europees pact moet omzetten in nationale wetgeving momenteel overigens nog voor in de Kamer, waar Vlaams Belang er op dit eigenste moment fel tegen van leer trekt.

Snelle screening

Het probleem is al langer bekend: jaarlijks wordt 40 tot 50 procent van de asielaanvragen in de EU afgewezen. Maar tegelijk wordt hoogstens een vierde van die afgewezen asielzoekers ook daadwerkelijk teruggestuurd.

Met het nieuwe asiel- en migratiepact wil de EU voortaan de controle aan de EU-buitengrenzen een stuk strenger en efficiënter maken via een snelle én uniforme screening, in theorie binnen de zeven dagen. Illegalen die op het EU-grondgebied worden opgepakt zullen zelfs al binnen een termijn van drie dagen zo’n screening moeten ondergaan. Op basis daarvan zal dan beslist worden of een asielzoeker: effectief toegang krijgt tot een volwaardige asielprocedure, door een zogenaamde versnelde grensprocedure moet gaan of meteen in aanmerking komt voor uitwijzing.

Zonder papieren

Die versnelde grensprocedure is nieuw en zal van toepassing zijn op asielzoekers die weinig kans maken op asiel. Het gaat dan bijvoorbeeld om migranten die afkomstig zijn uit landen waarvan de EU minder dan 20 procent van de asielaanvragen goedkeurt, of om mensen die zonder papieren aankomen. Dat is vandaag onder asielzoekers een populaire techniek om verwarring te zaaien over hun land van herkomst.

Deze procedure geldt daarnaast ook voor asielzoekers die een gevaar vormen voor de openbare orde of nationale veiligheid. Alleenstaande minderjarige vluchtelingen ontsnappen aan die procedure, tenzij ze een veiligheidsrisico vormen. Nieuw is ook dat asielzoekers die afgewezen worden in veel gevallen niet meer automatisch in de EU zullen kunnen blijven wanneer ze in beroep gaan tegen een negatieve asielbeslissing. Ze mogen de uitspraak van de rechter dus niet in Europa afwachten, en kunnen tijdens die beroepsprocedure al worden uitgewezen.

Solidariteit

Een derde belangrijke pijler van het nieuwe pact is het zogenaamde solidarteitsmechanisme tussen de EU-lidstaten. Daarmee wil de EU vooral de druk op de lidstaten aan de buitengrenzen verminderen bij een te grote instroom.

In functie van de migratiedruk wil de Europese Commissie nu jaarlijks vastleggen hoeveel asielzoekers alle lidstaten jaarlijks extra moeten opnemen, bovenop de vluchtelingen die bijvoorbeeld om familiale redenen sowieso al in een welbepaald land asiel aanvragen. Die zogenaamde herlocatie zal gebeuren op basis van een vaste verdeelsleutel, in functie van het aantal inwoners en het BBP van elke lidstaat.

13 miljoen euro

Voor ons land zou dat neerkomen op 3,2 procent van het totale aantal te hervestigen asielzoekers. De Belgische regering besliste vorig jaar evenwel al dat ze niet mee zal stappen in dit relocatiesysteem. Het staat de lidstaten immers vrij om die verplichte solidariteit ook anders in te vullen. Ofwel via een vergoeding van 20.000 euro per niet-opgevangen asielzoeker, ofwel via logistieke steun aan de vier lidstaten met een hoge migratiedruk: Griekenland, Cyprus, Italië en Spanje. Ons land zou jaarlijks zowat 13 miljoen euro moeten ophoesten om geen extra mensen te moeten opvangen.

Druk op de buitengrenzen

Daarmee komen we meteen ook bij één van de zwakke punten van het nieuwe pact. Het staat immers in de sterren geschreven dat veruit de meeste EU-lidstaten eerder zullen opteren voor financiële solidariteit dan voor de herlocatie van extra asielzoekers uit die vier landen. En dan is het maar de vraag hoelang het nieuwe systeem effectief stand zal houden.

De nieuwe Europese regelgeving kwam er onder meer omdat de oude Dublin-regels – het eerste EU-land waar iemand aankomt, is normaal ook verantwoordelijk voor de asielaanvraag – massaal omzeild werden. Critici stippen aan dat dit met het nieuwe pact in de praktijk eigenlijk amper verandert, en dat dit dus een gemiste kans is. De druk op de buitengrenzen van de EU zal onverminderd aanhouden, maar de EU hoopt dit probleem nu dus aan te pakken via snellere en uniforme procedures; een strengere aanpak van illegalen en een verplicht solidariteitsmechanisme.

Zenuwachtigheid

Migratie is anno 2026 uiteraard politieke splijtstof, en dat verklaart ook de grote zenuwachtigheid bij sommige regeringspartijen rond de invoering van dit pact. Niet geheel onverwacht ging Vlaams Belang de voorbije dagen vol op het orgel tegen de nieuwe Europese regels. De partij heeft het over het ‘omvolkingspact’ en eist dat premier De Wever zich in de Europese Raad verzet tegen het pact. Dat is natuurlijk een beetje laat: die Raad zette het licht hiervoor 2 jaar geleden al op groen.

Vlaams Belang heeft wel een punt wanneer ze erop wijst dat ook regeringspartij N-VA zich in het verleden allerminst razend enthousiast toonde over wat nu op tafel ligt. Onder meer gewezen staatssecretaris voor Migratie Theo Francken had het vroeger al over ‘een gemiste kans’ en ‘een onwerkbare oplossing’. De partijlijn van N-VA lijkt nu eerder dat het pact een aantal problemen effectief aanpakt en dus wel de goede richting uitgaat, maar dat het ook ver van perfect is.

Weggesmeten geld

Francesca Van Belleghem, de migratiespecialiste van Vlaams Belang, haalde eerder deze week op een persconferentie zwaar uit naar N-VA. ‘Acht op tien Vlamingen – daar zitten dus ook heel veel mensen bij die niet op onze partij stemmen – willen dat de Europese buitengrenzen strenger bewaakt worden. Welnu, met dit pact blijft de EU inzetten op een model dat voor ons fundamenteel verkeerd is. Ook wie de EU illegaal binnenkomt, kan hier immers nog altijd asiel aanvragen. Dat kan voor ons niet.’

Vlaams Belang pleit dan ook volmondig voor de opvang van asielzoekers in eigen regio. ‘Jaarlijks geven we in dit land 1,1 miljard uit aan asiel, terwijl meer dan de helft van de asielzoekers gewoon geen recht heeft op asiel. Dit is dus weggesmeten geld.’