Visegrád-landen bundelen opnieuw de krachten, en dat zal de EU geweten hebben

‘The V4 is back.’ Met die woorden verwelkomde de kersverse Hongaarse premier Peter Magyar dinsdag zijn collega’s uit Polen, Tsjechië en Slowakije in Gödöllö. De leiders van de vier zogenaamde Visegrád-landen kwamen daar voor het eerst in twee jaar weer samen om de historische alliantie nieuw leven in te blazen. Als die hernieuwde samenwerking zich ook daadwerkelijk doorzet, dan valt de politieke impact daarvan op de EU amper te overschatten.

Symboliek is vaak cruciaal in de politiek. Het was dan ook geen toeval dat Magyar zijn Oost-Europese collega’s uitgerekend in Gödöllö, op 25 kilometer van Boedapest, samenbracht. Het Sissi-paleis daar is, op dat van Versailles na, het grootste barokke kasteel van Europa en staat symbool voor het rijke Oostenrijks-Hongaarse verleden.

De Visegrád-groep zag al in 1991 het daglicht, en aanvankelijk was het hoofdzakelijk de bedoeling om de gezamenlijke belangen van de vier landen te behartigen en tot meer regionale samenwerking te komen. Die landen traden in 2004 ook allemaal toe tot de EU. Vooral sinds de migratiecrisis in 2015 traden ze als euro-kritische politieke alliantie op het voorplan, met hun gedeelde verzet tegen het EU-migratiebeleid dat door de Duitse bondskanselier Merkel in de steigers werd gezet.

Wittebroodsweken

De voorbije jaren kwam de relatie tussen Polen en Hongarije stevig onder druk te staan. De eerder pro-Russische houding van de gewezen Hongaarse premier Orbán was daar niet vreemd aan. Maar ook de beslissing van Hongarije om een aantal Poolse Tusk-opposanten die in Polen vervolging riskeren onderdak te bieden, zette veel kwaad bloed bij premier Donald Tusk. ‘Het is voor mij onmogelijk geworden om nog met iemand zoals Orbán samen te werken’, liet hij zich ooit ontvallen.

De verkiezingsoverwinning van Peter Magyar heeft de kaarten intussen opnieuw stevig door elkaar geschud, en hoewel de nieuwe Hongaarse premier nog volop in zijn wittebroodsweken zit, lijkt de relatie Magyar-Tusk nu al het hernieuwde fundament van de Visegrád-groep te zijn.

Toekomst industrie

Het is natuurlijk ook geen toeval dat Magyar nu opnieuw toenadering zoekt tot de drie andere landen. Er komen voor de EU immers belangrijke maanden aan. Het migratiepact moet worden uitgerold op het terrein, de besprekingen over een volgende Europee meerjarenbegroting komen stilaan in een beslissende fase én de Green Deal staat almaar zwaarder onder druk.

Ook de toekomst van de Europese industrie is voor de vier Oost-Europese lidstaten een cruciaal thema. Een stevige alliantie rond al die thema’s kan de Europese balans dan ook veel gemakkelijker in hun richting doen overhellen. Daar komt bij dat zowel Magyar als Tusk lid zijn van de Europese volkspartij (EVP), en dus ook binnen die politieke groep hun invloed kunnen doen gelden. 

Europese kassa

Wat de politieke heropleving van Visegrád extra interessant maakt, is de vaststelling dat de vier landen een grotendeels gelijklopend standpunt hebben over heel wat actuele Europese hete hangijzers. Alvast op vlak van migratie lijken ze intussen almaar meer andere lidstaten aan hun kant te hebben in hun pleidooi voor een veel harder migratiebeleid. Maar de vier Oost-Europese lidstaten pleiten ook unaniem voor veel meer aandacht voor de Europese industrie, en ze zijn vragende partij voor een groter EU-budget.

Dat is geen toeval: allemaal passeerden ze de voorbije jaren stevig langs de Europese kassa, en zeker de armste landen blijven op dat vlak vragende partij. Als symbool van de hernieuwde samenwerking overhandigde Peter Magyar zijn collega’s woensdag ook een blauwdruk voor een hogesnelheidsverbinding die Boedapest, Bratislava, Praag en Warschau met elkaar zou verbinden. Een project waarvoor, dat laat zich raden, de vier landen ook openlijk op EU-financiering aandringen.

Moskou

Samen vertegenwoordigen de Visegrád-landen ook een economisch blok van 65 miljoen mensen. Dat ontlokte Magyar deze week al de opmerking dat de gezamenlijke handel van de vier landen met Duitsland die van Frankrijk overtreft. De Slowaakse premier Robert Fico van zijn kant kondigde dan weer aan dat het concurrentievermogen van de industrie een topprioriteit zal worden. Slowakije telt onder meer enkele grote autofabrieken. Hij wees er ook op dat hoge elektriciteitsprijzen de Europese industrie ondermijnen en maakte al duidelijk dat de vier landen gezamenlijk zouden aandringen op wijzigingen in het EU-emissiehandelssysteem.

Kortom, in Brussel voelen ze de bui al hangen. Of ze moeten hopen dat de meningsverschillen over de aanpak van Rusland – Polen en Tsjechië stellen zich zeer hard op, de Slowaken en Hongaren tonen zich iets welwillender tegenover Moskou – de vier landen opnieuw verder uit elkaar zal drijven.