Authentiek politiek op TikTok

Het was een gênant moment in de commissie Onderwijs van het Vlaams Parlement op donderdag, toen minister Zuhal Demir (N-VA) er het TikTok-filmpje van Hannelore Goeman (Vooruit) afspeelde. Op felle toon en in minder dan 40 seconden beschuldigde de Vooruit-politica haar coalitiepartner van een onderwijsbeleid voor de happy few. De toon uit het filmpje zou Goeman nooit in het parlement durven aanslaan. Makkelijk doorprikbaar populisme dus, dat de geloofwaardigheid van politici verder ondermijnt.

Zeker wie boven de 40 is, denkt al snel dat politieke carrières gemaakt of gekraakt worden enkel en alleen in de media. Denk aan een sterk Terzake-interview, een goed artikel in de krant, een passage in de Tafel van Gert. Maar jongeren leven in een parallelle online wereld met sociale media. Al scrollend zien zij hier en daar misschien een halve minuut uit die programma’s passeren.

Complexiteit verdwijnt

Politici weten dat ze via sociale media rechtstreeks communiceren met hun doelpubliek. Dat doen ze bovendien zonder lastige vragen van journalisten of framing. Ze knippen, plakken en bepalen hun boodschap namelijk zelf. Of ze laten het doen door een medewerker. Dossiers uitspitten is lastig. Snedig communiceren is leuker.

Te meer omdat die jongere generatie er een is die opgegroeid is met beelden. Een snedig en ‘ferm’ filmpje spreekt meer aan dan een saai dossier. In een beeldcultuur durft de geschreven nuance al eens te verdwijnen, net als de complexiteit van dossiers.

In 2017 deed StampMedia, een Antwerps media-agentschap voor jongeren dat hen wil bijstaan in de eerste mediastappen, een onderzoek naar de kloof tussen nieuwsmedia en stedelijke jongeren, vooral jongeren met een migratieachtergrond. Iets zegt me dat je bepaalde conclusies daarvan algemeen kan doortrekken.

Dat jongeren politiek als zeer ingewikkeld ervaren, bijvoorbeeld. In de politieke verslaggeving wordt een onbekende woordenschat gebruikt – een eerste drempel. Daarnaast hebben veel jongeren het gevoel dat ze over aanzienlijke achtergrondkennis moeten beschikken om het politieke nieuws goed te kunnen volgen, wat hen ontmoedigt.

Wellicht zijn die drempels overkomelijk. In principe zou je veel communicatie kunnen verlagen naar  het woordenschatniveau van pakweg een veertienjarige. Maar verlies je daarmee niet de finesse van moeilijkere dossiers? Ook de bredere achtergrondkennis kan je zeker niet zomaar weglaten.

Kloof dichten

Het is begrijpelijk dat media en politici die kloof toch willen dichten en hun communicatie bijgevolg aanpassen. Maar ook dat heeft zijn grenzen. Goeman herleidt een complex dossier over onderwijshervormingen, het opvolgen daarvan en een ingewikkeld proces met aanbestedingen en regeringskeuzes tot: ‘geld en steun voor zestig gelukkige scholen, en de rest kan ernaar fluiten’.

Ten eerste communiceert ze incorrect en dus naast de kwestie. Zo betrek je je publiek niet, je maakt het iets wijs. Je duwt het in populistische schema’s en bedriegt je volgers.

Ten tweede bekt het allemaal misschien wel lekker, levert het veel views op en heb je het inderdaad eens goed gezegd, zonder tegenspraak en met de voeten vooruit. Maar wie in het parlement niet op die manier discuteert, moet zich online ook niet zo voordoen.

Ten derde is Goeman lid van Vooruit, een partij uit de meerderheid die dus deelneemt aan het beleid en het regeerakkoord heeft ondertekend. Het besluit waartegen Goeman reageert is mee door ministers van haar partij genomen. Een beetje achtergrondkennis blijkt toch nuttig om populisme te herkennen.

Geloofwaardigheid

Online gelden dezelfde harde wetten als in het leven: de waarheid geweld aandoen en jezelf anders voordoen dan je bent, werken niet. Authenticiteit en geloofwaardigheid, daar gaat het om. Zeker voor een politicus.

Ook jonge mensen zonder achtergrondkennis of ingewikkeld jargon hebben genoeg gezond verstand om aandacht zoeken van authenticiteit te onderscheiden. Om kritiek te onderscheiden van simplistische aandachttrekkerij. Als je het in het parlement zo niet zou zeggen, zeg het dan ook niet op TikTok. Doe dat voor je eigen geloofwaardigheid, en doe het zeker voor de geloofwaardigheid van de politiek.