De schizofrene erfenis van 25 jaar Open Vld

Ik kruip in de pen naar aanleiding van de jongste opiniepeiling en het congres, de staten-generaal, van het Liberaal Vlaams Verbond (LVV). Dat LVV wierp zich de voorbije weken op als deus ex machina van het liberalisme maar werd uiteindelijk een inhoudsloze echoput van Open Vld. Het bepleit het uitdoven van de oude generatie ‘jonge’ politici en ziet in hun doodswandeling een heropleving van de partij, weliswaar verkleed in een nieuw jasje.

Feit is, en dat is het al een tijdje: Open Vld is alle vertrouwen van de kiezer kwijt en is daardoor een zombiepartij geworden. Dit electoraal wantrouwen zet je niet recht met ideologische schminksessies tijdens applauscongressen waar hoofdzakelijk broodstemmers naar afzakken.

Met andere woorden: Open Vld is niet de oplossing van het probleem. Ze is het probleem. Er is daarom maar één weg: de partij moet zichzelf ontbinden. Een vrije open beweging moet vervolgens met een leeg blad en open vizier het Vlaams liberalisme een eigentijdse invulling geven.

De paradox van VLD

Sinds de oprichting van de VLD in 1992 hebben de Vlaamse liberalen zichzelf periodiek heruitgevonden door oude wijn in nieuwe zakken te verkopen en schraal bier te drinken tijdens regeringsdeelnames. De partij leidde daarenboven een schizofreen bestaan. Tijdens campagnes, electorale debatten en in boekjes traden Open Vld’ers naar voren als neoliberalen. Eenmaal de ministerportefeuilles op zak, metamorfoseerden ze tot links-liberalen van ‘de derde weg’.

Maar: wie mossel noch vis is, vangt overal achter het net. Zo zakte de partij steeds verder weg naar de vermaledijde kiesdrempel, die ze ironisch genoeg zelf introduceerde toen de stemmen nog tot aan de hemel reikten. Met hun dwangmatig optimisme negeerden protagonisten van Open Vld 25 jaar lang de realiteit. Ayn Rand had het bij het rechte eind toen ze zei: ‘Je kan de realiteit negeren, maar niet de gevolgen van het negeren van de realiteit.’

Ontbinding van Open Vld

Je kan niet genezen in dezelfde omgeving waarin je ziek bent geworden. Daarom moet er in alle vrijheid, los van de druk van een partij, kunnen gedebatteerd worden over de toekomst van het liberalisme in Vlaanderen. Zolang er machthouders zijn die de politieke toekomst van liberale (potentiële) politici in handen houden en hen als handpoppen besturen, heb je geen vrij debat.

Willen we een echt vrij debat, willen we echt kunnen luisteren naar Vlaamse liberalen die ongedwongen hun mening uiten, dan moet Open Vld zichzelf ontbinden. Daarna moet een écht vrij debat ontstaan. Hier zie ik wel een rol weggelegd voor het LVV. Het kan als katalysator en neutrale liberale actor dit vrije debat organiseren en in goede banen leiden.

De hamvraag is: zijn de huidige machthouders postjesgraaiers of willen ze hun macht lossen in naam van het Vlaams liberalisme? Zijn ze bereid een boom te planten waarvan anderen de vruchten plukken en die schaduw brengt waar ze zelf nooit van zullen genieten?

Een nieuwe liberale beweging

Een nieuwe beweging moet een eigentijdse invulling geven aan het Vlaams liberalisme. Op rechts pleiten sommigen voor een terugkeer naar het klassiek liberalisme, anderen voor het libertarisme. Op links zijn er pleitbezorgers voor een sociaal-liberaal gemeenschapsdenken, nog anderen willen een puur progressief liberalisme.

Misschien moeten we in Vlaanderen, zoals in Nederland met D66 en VVD, wel naar twee liberale politieke partijen. Lijkt mij in elk geval logischer dan de emulsie die Open Vld nu is. Wie weet kan een vrij en open debat leiden naar een moderne visie die ‘linksige’ en ‘rechtsige’ liberalen verenigt in één streefdoel.

Daarom pleit ik voor een vrij en ongedwongen debat zonder dat de guillotine van de particratie de gedachten decimeert.