SLAPP in het gezicht: over intimidatie en karaktermoord

Plato schreef in zijn magnum opus ‘Politeia’: ‘De prijs die goede mensen betalen voor onverschilligheid voor publieke aangelegenheden is geregeerd worden door slechte mensen.’ Vandaag is de prijs die goede mensen betalen om net niet onverschillig te zijn voor publieke aangelegenheden de rekening van de advocaat door een SLAPP-rechtszaak en ‘chilling’ via een karaktermoord in de media en/of op sociale media. De constante intimidatie en de muilkorf dus.

SLAPP is een acroniem dat staat voor ‘Strategic Lawsuit Against Public Participation’. Vrij vertaald: een strategische rechtszaak tegen deelname aan de publieke aangelegenheden. Ik werd al vier keer ge-SLAPP-et in zes procedures.

Door Johan Vande Lanotte (Vooruit) met procedures in eerste aanleg en in beroep naar aanleiding van het boek ‘De keizer van Oostende’. In kort geding door Paul Gheysens en Ghelamco naar aanleiding van mijn boek ‘De Illegale Ghelamco-Arena’. Door Daniel Termont, zowel strafrechtelijk als burgerrechtelijk door hetzelfde boek en vrij recent door de Nationale Loterij en haar toxische leider Jannie Haek naar aanleiding van een artikel bij Doorbraak.

Laster noch eerroof

De SLAPP’s van grote bedrijven hadden vooral commerciële redenen, maar dienden ook om het imago en de eer van hun toxische leiders te verdedigen. De SLAPP’s van politici hadden dan weer electorale motieven. Ik werd in beide gevallen ongeveer zes maanden voor de verkiezingen gedagvaard.

Niet in kort geding, om zo snel mogelijk de vermeende belasterende boeken uit de rekken te halen of vermeende eerrovende columns van het net te zien verdwijnen. Neen, want dan zou er een uitspraak voor de verkiezingen zijn. Bij een gewone procedure wordt een uitspraak een tot twee jaar later verwacht. Nu konden ze mij het zwijgen opleggen tot na de verkiezingen en konden ze tijdens de campagne volhouden dat ik een idioot was die idiote zaken schreef.

Uit de vonnissen in beide processen bleek het tegenovergestelde. Beide rechters vonden geen enkel bewijs van laster en eerroof, loofden het intensieve onderzoek waarop het boek of de artikel(s) gebaseerd waren en erkenden dat alle besluiten gefundeerd en rechtmatig waren.

Financiële kater, emotionele afbraak

Voor het kort geding van Ghelamco en de twee procedures van Johan Vande Lanotte betaalde ik nog een advocaat. Hoewel ik de rechtszaken won, lieten ze mij achter met een financiële kater en een echtscheiding als gevolg. Daarom besloot ik om bij de twee rechtszaken ingeleid door Daniël Termont en de rechtszaak van de Nationale Loterij en Jannie Haek zelf te pleiten en conclusies te schrijven. Gelukkig met succes. Ik won alle rechtszaken. Dat zorgde ervoor dat ik op het einde alvast één SLAPP-gevolg niet meer hoefde te dragen: de financiële last.

Maar de intimidatie, de karaktermoord en de muilkorf bleven als kwalijke gevolgen. En die komen hard aan. Elke dag de krant openslaan en weggezet worden als een idioot, terwijl je verdomd goed weet dat je de waarheid aan je zijde hebt, komt hard aan. Elke dag op sociale media aangevallen worden en zelfs doodsbedreigingen ontvangen is psychologisch bijzonder zwaar.

Zwijgspiraal

Samen met de muilkorf die je aangemeten krijgt is dat als auteur een vorm van broodroof. Want na het winnen van de rechtszaak, verschijnt er een klein artikel in de kranten en blijven de grote artikelen, vaak op de voorpagina van kranten, over de karaktermoord het meest prominent aanwezig bij een zoektocht op Google.

Dat is een duidelijk voorbeeld van de theorie van de zwijgspiraal van de politicologe Elisabeth Noelle-Neumann: of hoe de media hun macht aanwenden en bepalen wat het volk te horen krijgt, en de rest laten uitsterven in een zwijgspiraal. Hierop geldt natuurlijk één uitzondering: wanneer de eigen journalisten ge-SLAPP-et werden en de rechtszaak wonnen, dan is het voorpaginanieuws.

De SLAPP-procedures zijn emotioneel en zwaar om te dragen. Desondanks ga ik door met schrijven. Ga ik door met meningen te ventileren die anderen liever in de doofpot stoppen. Aristoteles wist het al: ‘Er is maar één manier om kritiek te vermijden: niets doen, niets zeggen en niets zijn.’

Anti-SLAPP-wetgeving

Op 17 maart verscheen bij Doorbraak het artikel ‘Wet tegen juridische intimidatie op komst’, met als ondertitel ‘Schrijft België binnenkort geschiedenis met anti-SLAPP-wet?’. Vandaag kan je intimidatie en oeverloze of inhoudsloze procedures beperkt bestrijden via het gerechtelijk wetboek. We spreken dan over een ‘tergend en roekeloos geding’. Voor SLAPP’s biedt zo’n procedure helaas niet genoeg bescherming.

Internationaal is er in verschillende landen al geruime tijd een anti-SLAPP-wetgeving. De eerste werd in 1989 ingevoerd in de Amerikaanse staat Californië. Vandaag hebben 35 VS-staten en het district Columbia, Canada, Australië en Italië een anti-SLAPP-wetgeving.

Modelwetgeving

In 2019 deed ik via een artikel in Doorbraak een oproep voor het oprichten van een werkgroep voor SLAPP. Enig tijd daarna kwam er een initiatief van professor Dirk Voorhoof voor de oprichting van de werkgroep ‘Anti-SLAPP’ in België, waar ik mij bij aansloot. Na de goedkeuring van de Europese anti-SLAPP-richtlijn, besloot de werkgroep de modelwetgeving ‘Anti-SLAPP’ op te maken. Het was een werkdocument voor politici om creatief mee aan de slag te gaan.

Op 18 februari 2025 dienden Stephan Van Hecke (Groen) en Sarah Schlitz (Ecolo) onze modelwetgeving, met knippen en plakken, in als wetsvoorstel in de Kamer. Het woordelijk overnemen van onze modelwetgeving is ook een erkenning van het sterk juridische werk van de werkgroep. Inmiddels kwam er vanuit de Arizonaregering al steun van de N-VA-Kamerfractie bij monde van Christoph D’Haese en heeft minister van Justitie Annelies Verlinden (CD&V) een onderhoud met de werkgroep ingepland.

Mag ik tot besluit van dit artikel alle volksvertegenwoordigers oproepen om alle basisprincipes van onze modelwetgeving ‘Anti-SLAPP’ te steunen en zo snel mogelijk werk te maken van een wetgeving die het vrije woord beschermt tegen machtsmisbruik?