De sociale zekerheid lekt miljarden

Bart De Wever heeft nog 33 dagen om 10 miljard besparingen te vinden. Misschien kunnen die makkelijker gevonden worden in de sociale zekerheid dan gedacht. En dan nog met dé dooddoener van de begroting… de strijd tegen de (sociale) fraude.

Eerst was er het verhaal van de langdurig zieken. Dat zijn er ondertussen 580.000, en hun aantal stijgt. Na een onderzoek blijkt dat langdurig zieken die tot aan hun pensioen thuisblijven, nauwelijks of niet worden opgevolgd. Een aanzienlijk deel van die groep is eigenlijk niet meer ziek of zou met aanpassingen weer aan het werk kunnen. Dubbel weggegooid geld dus. Je geeft het aan iemand die niet ziek is en dus zou kunnen bijdragen in plaats van kosten.

Sociale fraude

Het RIZIV betaalde in 2023 al meer dan 9 miljard euro aan uitkeringen. Op basis van dit onderzoek lanceerde minister Frank Vandenbroucke (Vooruit) in oktober 2025 een becijferd actieplan om het aantal langdurig zieken met 20% te verminderen en 1,8 miljard euro te besparen. Geld dat dus al jaren weglekt uit onze sociale zekerheid.

Hoe dat ondertussen systemisch is geworden heeft ook Christophe Deborsu getoond. Waarom dat niet gecontroleerd werd, is duidelijk geworden uit de reactie van linkse politici op die reportage. Rik Torfs maakt daar vandaag interessante bedenkingen bij op Doorbraak. De kern is natuurlijk dat dit het systeem uitholt. fraude ondergraaft de solidariteit met wie het moeilijk heeft.

Structuurfout

Daar kwam de thuisverpleegster uit Houthulst bij. Die kon jarenlang openlijk frauderen, twee keer betrapt en beboet worden, die boetes niet volledig betalen én toch verder 90 thuisverplegingen per dag factureren én ervoor betaald worden. Hoe kan het dat niemand dat als fraude opmerkt, zeker bij iemand die al boetes kreeg?

Hoe systemisch is het gebrek aan controle en bestraffing van fraude in de sociale zekerheid? In de nasleep van de zaak blijkt dat ze niet alleen is. Er liggen nog zo’n 200 dossiers. De dienst die dat moet onderzoeken kon 44 fraudegevallen met boetes afwerken vorig jaar. Is dat alles, of is het maar het topje van de ijsberg? Hoeveel geld lekt hier weg? Waarom is er te weinig controle terwijl de betaalbaarheid van de sociale zekerheid onder druk staat?

Het plan in de schuif

Het is niet dat er geen ingrepen in het systeem mogelijk zijn. Er staat een uitgewerkt voorstel in de meeste bibliotheken. In 2014 publiceerde Lieven Annemans, gezondheidseconoom en emeritus-hoogleraar aan de UGent, De prijs van uw gezondheid. Daarin lanceert hij een herstelplan met tien pijlers, geen lineaire besparingen, want die noemt hij kortzichtig, maar slimme hervormingen.

Het plan richt zich op preventie, betere toewijzing van de middelen en het aanpakken van overconsumptie, zonder essentiële zorg te schrappen. Volgens Annemans leidt onze sterke zorg, die kampt met stijgende volumes en lage prijzen, tot verspilling.

Annemans pleit in zijn studie wel voor een vermogensbelasting die de sociale zekerheid moet schragen. Dat maakt zijn plan voor de regering-De Wever al iets minder aantrekkelijk.

Doe iets

De politieke vraag na alle fraude-heisa zou moeten zijn: hoe behoud je de best mogelijke zorg in dit land op een betaalbare manier? Vandaag probeert men binnen het bestaande systeem te besparen, zonder de fouten grondig aan te pakken. Er wordt niet grondig gezocht naar waar geld lekt, er worden toevallig lekken ontdekt.

Een slecht systeem dat overconsumptie, scheeftrekkingen en misbruiken in stand houdt probeert de regering dezer dagen overeind te houden. Een grondige hervorming is ondenkbaar. Het is misschien een idee om het RIZIV en de sociale zekerheid door AI te laten surveilleren. Wie weet welke besparingen of fraude we zo op het spoor komen.