De terugkeer van de natiestaat

Tachtig jaar al domineert het liberalisme het politieke denken in het Westen. Nauw verbonden met dat liberalisme floreert de idee dat supranationaal bestuur, globalisme en wereldregering efficiënter en rechtvaardiger zijn dan natiestaten. Die natiestaten brachten ons immers haat, oorlog en misdaden. De globalistische ideologie omvat niet alleen vrijhandel en open grenzen, maar sleutelt ook aan een wereldregering en droomt van een universalistische rechtspraak. Beknopter: weg met de natiestaat.  

Sinds een decennium komen er barsten in deze constructie. In de Verenigde Staten, maar ook in Europa.

Technocratische gigant

In Europa was het allemaal nobel begonnen. Met drie doelstellingen hoopten de naoorlogse vaders hun continent herop te bouwen: verzoening tussen de naties, herstel van de waardigheid van de mens, en herwaardering van de christelijke basis van onze beschaving. Om die doelstellingen te realiseren zouden de lidstaten met elkaar integreren, waarbij ze delen van hun soevereiniteit overdroegen aan supranationale instanties.

Dat nobel project ontwikkelde zich in maar enkele decennia tot een technocratische gigant, met een uitgesproken liberaal wereldbeeld, zonder binding met geloof of traditie, en met een beroepsethos dat de natiestaat minacht als een restant uit donkere tijden. Die machtige administratie slorpte bevoegdheden op die de lidstaten nooit formeel hadden afgestaan. Europese integratie was nu eenmaal een intrinsiek goed en de elite mocht de wil van de Europese burger desnoods wat ‘bijsturen’.

Dat is wat gebeurde met de Europese Grondwet in 2005. Fransen en Nederlanders verwierpen die Grondwet. Die dook dan opnieuw op als Verdrag van Lissabon, dat de Ieren dan weer afwezen, tot ook die uiteindelijk bijdraaiden. Dat is ook waar het radicalisme van supranationale rechters toe leidde. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens en het Europees Hof van Justitie vellen vonnissen die in de nationale parlementen nooit tot stand zouden komen.

Maar die ‘peau de chagrin’ van de nationale bevoegdheden is slechts één aspect. De elitaire machtsstructuur is namelijk doordrongen van een liberalistisch wereldbeeld, dat ontspoord is in moreel nihilisme, in bio-ethische experimenten, het herdefiniëren van huwelijk en gezin, tot in het manipuleerbaar maken van de natuur van de mens zelf. Dit radicalisme is wat dan doorgaat voor ‘Europese waarden’. En wie die niet deelt, is achterlijk, zelfs gevaarlijk.

Verzet groeit

Tegen die overname van nationale bevoegdheden en tegen het libertijns radicalisme groeit het verzet. Er waaien ‘winds of change’, om de uitdrukking te gebruiken die de Britse premier Harold Macmillan in 1960 gebruikte om Zuid-Afrika te waarschuwen dat het apartheidsregime ten einde liep.

Dat verzet verschilt van land tot land. Boeren pikken de ecologische regelneverij niet, die hun boerderijen in gevaar brengt. Conservatieven huiveren van het grotesk radicalisme in de bio-ethiek, die een naamloze kaste in Commissie en Europees Parlement wil doorduwen. Velen zijn verbolgen over de onzekerheid in de energiebevoorrading na het sluiten van kerncentrales en het geloof in wind en zon.

Nog anderen accepteren niet meer de massale toestroom van gelukzoekers uit de hele wereld, meestal jonge mannen zonder middelen en met veel testosteron. Zij zien de verloederde steden, waar de criminaliteit spectaculair toeneemt, en waar vrouwen en kinderen niet meer veilig zijn. Populisten verwerpen de integratie en eisen de zeggenschap over hun eigen land weer op. Globalisatie, multiculturalisme, ecologie en universalisme worden in almaar meer landen gezien als hautaine dogma’s van een zelfgenoegzame elite die geen rekening houdt met de zorgen van gewone burgers.

De elite voelt zich bedreigd

Wat dat verzet inhoudt is eigenlijk een nationaal en conservatief alternatief voor het liberalistisch globalisme. Maar zo ziet het establishment het niet. Het voelt zich bedreigd en vecht terug. De elite bestempelt dat nationaalconservatief verzet als extreemrechts, racistisch en fascistisch. Nationaal-conservatieve partijen wordt deelname aan het politiek debat ontzegd. Ze worden door partijen, media, vakbonden, rechters achter een schutkring gehouden. Zij criminaliseren hun politiek programma. Zij wenden het concept rechtstaat aan om lidstaten die een christelijk alternatief voor de liberale democratie aanbieden, te criminaliseren.

De populistische rebellie zal nog toenemen, evenals het verzet van het establishment. We mogen verdere spanningen verwachten tussen het huidige supranationaal machtssysteem en de burger die zijn natie terug opeist, en zeggenschap wil over hoe politiek moet gevoerd worden. Maar de triomfperiode van het universalisme, die lijkt voorbij, in de Verenigde Naties, in Europa, in de vrijhandelsregimes, in de liberale wereldorde, en in de rechtspraak.

Nieuw in de geschiedenis is dat alles niet. Het Heilige Roomse Rijk was ook zo’n antithese van het staatsprincipe, met zijn overlappende jurisdicties, gemengde soevereiniteiten en vele gezagsniveaus. De Heilige Alliantie, die de Europese vorsten in 1815 hadden opgericht om de restauratie na de val van Napoleon te ondersteunen, hield het geen 30 jaar uit. Engeland was zelfs niet toegetreden.

Geen enkele alliantie is eeuwig, aldus Charles de Gaulle: zij ontstaan en verdwijnen als de belangen van de naties veranderen. Welnu, de idee van de natie is in een periode van meer dan duizend jaar uitgegroeid tot de bevoorrechte politieke constructie waarbinnen de burger zijn solidariteit herkent en erkent. Alle imperiale constructies die het natieprincipe verwierpen, zijn uiteindelijk verdwenen.

Terugkeer van de Grote Bindingen

Heel het debat over de relatie tussen natie en universalisme, dat gaat eigenlijk niet alleen over de terugkeer van de natie. Dat debat is veel breder. En het liberale establishment beseft dat. Wat zich aankondigt, is de terugkeer van de Grote Bindingen, de ‘Return of the strong Gods’, in de woorden van R.R. Reno. Drie grote ‘bindingen’ verankeren elke mens en wijzen hem zijn plaats toe in de samenleving: gezin, natie en God.

De meest fundamentele binding is het huwelijk van man en vrouw, dat ons rusteloze verlangen stabiliseert en onze eerste solidariteit oplegt. De tweede oerbinding zijn de vrijwillige verenigingen en de natie. De filosoof Roger Scruton noemde deze binding het ‘wij’. Hier gaat het om solidariteit met de natie, en ja, vaderlandsliefde. De hoogste binding is van religieuze aard: het besef dat wij geschapen zijn, dat de schepping goed is, dat God ons bemint, en dat wij goed van kwaad kunnen onderscheiden. De beste bescherming tegen een ideologisering van volk en staat is niet multiculturalisme en post-nationaal globalisme, maar eerbied voor het hoogste goed: God.

Alleen soevereine naties kunnen het herstel mogelijk maken van de publieke deugden die essentieel zijn voor onze beschaving en die verloren gingen: vaderlandsliefde, eer, loyaliteit, religie en wijsheid, familie, het Heilige, rede en gerechtigheid. Geef de naties daarom hun bevoegdheid terug.