Een bakske vol met stro

Ik had mijn scherpste verbale steekwapens al bovengehaald om de Brusselse kerststal met de grond gelijk te maken, als zijnde een stuitend voorbeeld van oikofobie en zelfhaat, gekoesterd door linkse activisten. Een lelijk ding, waarvoor een failliet stadsbestuur ook nog eens 65.000 euro wil ophoesten. Maar een onverwachtse gebeurtenis, even onverwachts als het verschijnen van de kerstster zelf, deed me van gedacht veranderen: het onaangekondigde bezoek van een KVHV-delegatie uit het verre Gent. Zij deden me beseffen dat het kerstfeest en carnaval eigenlijk niet zover uit elkaar liggen.

Zonnewende

Eerst een paar feiten op een rij. Er zat wat sleet op de originele stal die al 25 jaar de Brusselse Grote Markt sierde, naast de boom die elk jaar met fanatieke toewijding uit een tuin ergens in de provincie wordt ontgraven. En dus besloten de vroede vaderen een wedstrijd uit te schrijven voor een nieuwe behuizing van het kindje Jezus, met een iets modernere aankleding. Als winnares kwam ene Victoria-Maria Geyer uit de bus, in Brussel wonend maar van Duitse afkomst. Een ontwerpster die niet zit te bedelen om subsidies, maar een btw-nummer heeft en facturen stuurt. Overeenkomstig de beste westerse traditie.

Gezien de commotie ben ik zelf eens afgezakt naar de Brusselse Grote Markt. Probleem: ik zag geen probleem. Als grote voorvechter van de Europese cultuur en activist tegen de verwoking. Ik zag iets tussen een tentje en een goedkope plastic serre, en figuren die samengesteld waren uit gerecycleerd textiel, lompen dus. De gezichten zijn niet gespecifieerd. Het is een bizar spel tussen luxe en armoede, identiteit en vaagheid, niet gespeend van enige ironie. Bij ons bezoek was de kribbe leeg, het kindje bleek gestolen: ook dat is in Brussel een traditie.

Wat ons tot het kerstverhaal zelf brengt. Zoals u weet is Jezus helemaal niet in december geboren, maar heeft de kerk op die manier het Germaanse en Romeinse zonnewendefeest gekaapt. Het decor en de rekwisieten zijn compleet verzonnen. Jezus lag niet in een stal omringd door een os en een ezel, daarover spreekt geen van de vier evangelisten. De uitvinder van de kerststal is niemand minder dan Franciscus van Assisi, die zo’n installatie bedacht om het verhaal van de geboorte van Jezus aanschouwelijk te maken. We zijn dan in de 13de eeuw, niet toevallig de periode van de Italiaanse Primitieven.

Heksenverbrandingen

Ahum, een installatie dus. Verhalen hebben hun betekenis, ook als ze historisch onjuist zijn. Maar wie de Brusselse kerststal afwijst wegens niet traditioneel genoeg, komt dan wel in de problemen. De constructies die doorheen de eeuwen opduiken zijn zelf aan verandering onderhevig, traditie is niet absoluut. Ooit behoorden de heksenverbrandingen tot onze Europese traditie, maar om een of andere reden zijn we er toch van afgestapt. Terwijl ook toen jezuïeten brulden dat het met dat nieuwerwetse woke-gedoe maar eens gedaan moest zijn.

Naast de om hun christelijke toewijding bekende G.L. Bouchez en Conner Rousseau, Sammy Mahdi (weet niet waar Pinksteren voor staat) en Rode Duivel (!) Thomas Meunier, miste ook Bart De Wever de kans niet om de Brusselse kerststal te vervloeken. Groot applaus tijdens zijn toespraak tot de Franstalig-katholieke elite.

Helaas blijkt Victoria-Maria Geyer een praktiserend katholiek die elke zondag naar de mis gaat en haar kinderen naar de catechese stuurt. Ze ontkent formeel dat haar ontwerp iets met woke-ideeën zou te maken hebben. Ik geloof haar; ook een atheïst kan wel eens een opstoot van geloof krijgen. Temeer omdat zowel de deken van de Brusselse parochie als de bisschop en aartsbisschop Luc Terlinden het ontwerp met haar hadden doorgepraat

Europa is vandaag in de verdrukking, maar we gaan het niet redden met fetisjistische heksenjachten. Misschien is het hatelijke gescheld op de niet-klassieke kerststal zelf niet zeer christelijk, zoals ook de katholieke filosoof Michaël Bauwens hier betoogde.

Het is op zich amusant, maar niet helemaal geruststellend dat de rechts-conservatieve criticasters ook dadelijk het gezelschap kregen van een groepje islamitische opiniemakers. Genre Mourad Maimouni, fractieleider van Team Fouad Ahidar in de Brusselse gemeenteraad, de Gentse imam Khalid Benhaddou, en zowaar de zich als moslim outende columnist Fouad Gandoul. Allen pleiten ze voor het herstel van de ‘tradities’, tegen het woke-activisme dat onze cultuurwaarden bedreigt. Maar ook hier geldt het Franse gezegde: ‘Un train peut en cacher un autre’.

Comfortzone

Want als moslims opkomen voor cultuurwaarden, bedoelen ze toch vooral hun eigen waarden en tradities, die jammer genoeg weinig compatibel zijn met de onze. Onze cultuurgeschiedenis begint niet in het jaar nul, maar met de Griekse vrijdenkers, en is later door de filters van het christendom, de renaissance en de verlichting gegaan. Voltaire en Nietzsche behoren evenzeer tot ons erfgoed als Jezus en Franciscus.

Doorheen die eeuwenlange evolutie is de vrijheid van het individu een centrale plaats gaan innemen, en dat is absoluut uniek binnen alle culturele stelsels op deze planeet. Het is de vrijheid van denken en spreken, de vrijheid om met alles te kunnen lachen, ook met onszelf. Toen Urbanus zijn ‘Bakske vol met stro’ uitbracht in 1979, werd er ook fameus gefoeterd in conservatief-katholieke kringen. In datzelfde jaar kwam ‘Life of Brian’ uit, de satirische komedie die de religieuze massahysterie hekelt, maar evengoed (toen al) het sectaire gedrag van de linkiewinkies. Het protest is verstomd, John Cleese en Monty Python zijn klassiekers geworden. Het christendom heeft de ironie omarmd, en dát is de reden waarom we onze cultuur als superieur mogen beschouwen.

En dan moest de KVHV-delegatie nog verschijnen, met knullig opgeplakte nepbaarden en een vermoedelijk niet al te onbevlekt ontvangen heilige maagd. De os en de ezel mochten niet op de trein, en het kindje Jezus hebben ze vermoedelijk ergens achtergelaten in een van de vele kapelletjes tussen het Centraal Station en de Grote Markt.

Die studentikoze charade staat nog verder af van het originele kerstverhaal dan de voddenpoppen van Victoria-Maria, en laten we dat allemaal meenemen in de zo dubbelzinnige eindejaarsfeer, met kitscherig aangeklede straten, de boom, de stalletjes, de glühwein, de winkels nog in Black Friday modus, de kalkoen en de Coca-Cola-kerstman.

Dat men de kerstmarkten niet moet degraderen tot ‘wintermarkten’, helemaal akkoord. Anderzijds is het misschien wel een goed moment om onze intellectuele comfortzone te verlaten, en vrijelijk te fantaseren rond een goed verhaal zoals Franciscus dat deed. Het feest van het licht moet vooral geen droevige of hatelijke bedoening worden. Prettige kerstdagen.