fbpx


Media

Factchecken op laag water

Een onnauwkeurig bericht van Theo Francken: rechtzetten of factchecken


vlaanderen

Ik weet niet zeker of het voltooid deelwoord nu gefactcheckt of factgecheckt is, maar het emplooi zelf kan niet genoeg worden geprezen. De media, zowel de nieuwe als de traditionele, bevatten de nodige leugens, halve waarheden en onnauwkeurigheden. De gewone lezer, kijker of luisteraar, heeft noch de tijd noch de vaardigheid om dat allemaal te controleren. Hij moet dus dolgelukkig zijn als er een factchecker opstaat, geschoold in de heuristiek en de historische methode, die rustig de tijd neemt om het allemaal…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Ik weet niet zeker of het voltooid deelwoord nu gefactcheckt of factgecheckt is, maar het emplooi zelf kan niet genoeg worden geprezen. De media, zowel de nieuwe als de traditionele, bevatten de nodige leugens, halve waarheden en onnauwkeurigheden. De gewone lezer, kijker of luisteraar, heeft noch de tijd noch de vaardigheid om dat allemaal te controleren. Hij moet dus dolgelukkig zijn als er een factchecker opstaat, geschoold in de heuristiek en de historische methode, die rustig de tijd neemt om het allemaal eens te haarfijn uit te zoeken.

Mijn slechte karakter blijkt alleen al hieruit dat die factchecks voor mij een nieuwe bron van ergernis gaan vormen. Ik stoor mij aan de schreeuwerige kop en conclusie, vindt dat àndere foute berichtgeving meer aandacht verdient, en koester de verdenking, zonder dat te factchecken, dat de factchecker met ideologische vooroordelen behept is, die zowel de keuze van zijn onderwerpen als zijn bewoordingen beïnvloedt. In plaats van dankbaar te zijn voor al die juiste informatie en correcte bronvermelding die ik in zo’n stuk krijg.

Global Cooling

Op de twitterpagina van ArbiterOfTweets lees ik iets over de ‘global cooling’-berichten van de jaren 70 die de ‘global warming’-berichten van nu voorafgingen, en de geloofwaardigheid van die laatste lichtjes beschadigen*. Op de sociale media zie je wel eens een vier oude covers van Time met berichten over de ‘Big Freeze’ en de ‘Cooling of America’ en de ‘Coming Ice Age’. De Arbiter heeft op andere factcheckpagina’s gevonden dat één van die covers gefotoshopt is, en de drie andere niets met klimaat te maken hebben. Ik begrijp niet wat er omgaat in het hoofd van die vervalsers. Ik kan niet eens boos op hen zijn.

Maar ik ben wel een beetje boos op de Arbiter die niet vermeldt dat er in de jaren 70 inderdaad over ‘global cooling’ werd geschreven in plaats over ‘global warming’, en dat ook in Time. Het stond niet dágelijks in de krant, maar toch vaak genoeg dat zelfs ik het toen heb opgevangen. Net zoals de voorspellingen van de Club van Rome dat onze grondstoffen zouden uitgeput raken: kwik in 1985, zink in 1990, koper in 1993, aardgas in 1994 en aluminium in 2003.

Minimumlonen

Naast heuristiek, historische methode en internetvaardigheden, is dus voor factchecken ook een zekere zin voor fairness vereist. Als die lui van de Time-covers, ondanks hun crapuleuze vervalsing, ergens een klein beetje gelijk hebben over ‘global cooling’, is het beter om dat toe te geven. Een goed begrip van de eigen opdracht kan ook geen kwaad. De Standaard van 9 juni 2021 ‘factcheckt’ de bewering van Siegfried Bracke ‘en enkele andere N-VA’ers’ dat fors hogere minimumlonen de werkloosheid doen toenemen. Alhoewel ik het eens ben met de conclusie ‘eerder wel waar’, zou men op de krant moeten beseffen dat economische verbanden evenzeer een kwestie zijn van theorie als van feiten, en dat je commentaar op dat gebied niet als ‘factcheck’ kunt verkopen.

Gevoel voor verhoudingen

En gevoel voor verhoudingen, heb ik dat al vermeld? Neem dat stuk op Knack.be (24 augustus, bijgewerkt 25 augustus): ‘Nee, berichten van Theo Francken over ‘nieuwe hongerstaking’ kloppen niet.’ Waar gaat het over? Op 19 augustus hebben 250 illegale migranten, waaronder kinderen, een leegstaand KBC-gebouw in Brussel bezet om legalisatie te eisen. Ze noemen hun actie ‘Neutrale zone’, een naam die verwijst naar de hongerstaking van enkele weken geleden. Maar de nieuwe actie zelf is géén hongerstaking. Francken heeft zich vergist. Hij publiceert een rechtzetting: ‘Correctie: dit is geen hongerstaking, wel een gebouwbezetting. Eisenpakket blijft hetzelfde.’ Is de schreeuwerige titel op Knack.be dan nog verantwoord?

Rechtzetting

De factchecker van Knack, Brecht Castel, vermeldt overigens de rechtzetting van Francken. ‘We contacteren Francken telefonisch en via sms. Hij laat weten dat zijn bron het artikel van RTBF was. Na publicatie van deze factcheck past hij zijn bericht op Facebook aan.’ Nu lijkt het of het alleen dankzij de publicatie van de factcheck is dat de rechtzetting er gekomen is. Daar twijfel ik aan. Francken zou dat geloof ik ook hebben rechtgezet als de factchecker bij het eerste contact de ware toedracht had verteld, in plaats van alleen naar Francken zijn bronnen te polsen.

Samengevat: Francken heeft zich vergist tussen ‘bezetting’ en ‘hongerstaking’ en de factchecker van Knack publiceert een artikel met foto’s van soep-etende bezetters, en met zestien bronnen, zestien – van facebookposts tot privéconversaties met actievoerders – waar één bron eigenlijk volstond. Is dat niet heel veel zout voor een heel klein slakje**?

Pelleriaux en de loodgieterslonen

Nu ik erover nadenk zou ik ook zoiets kunnen doen. Veronderstel dat Koen Pelleriaux, de nieuwe baas van het Gemeenschapsonderwijs, iets zegt over het lerarenberoep dat mij niet erg aanstaat . Ik zoek een stok om die vuile hond te slaan. Ik ga wat oude interviews met hem opzoeken en in De Morgen van 17 april 2003 betrap ik hem op volgende uitspraak: ‘Een loodgieter verdient doorgaans meer dan een arts … toch zien ouders hun kind liefst medicijnen studeren.’

Eerst denk je mild: Pelleriaux heeft gelijk; zo’n goed boerende zelfstandige loodgieter, die zal wel meer verdienen dan een beginnende huisarts. Maar dan gaat je bloed weer koken als je aan zijn onderwijsuitspraken denkt en zie je de kans om de GO!-baas te vloeren met een factcheck. Hoeveel verdient zo’n loodgieter die níet zelfstandig is maar in loondienst werkt? 1700 euro netto? En een gemiddelde, in plaats van een beginnende, huisarts? 3200 euro netto?  En gaan de meeste studenten medicijnen zich niet specialiseren, waardoor die nog eens een veelvoud van een huisartseninkomen verdienen?

Mijn eigen factcheck

Het stuk schrijft zichzelf. ‘Nee, de verklaring van Koen Pelleriaux dat loodgieters doorgaans meer verdienen dan artsen, klopt niet.’ Nu nog wat concrete cijfers en zestien bronnen die bewijzen dat ik niet van de straat kom, een spijker op laag water kan lokaliseren, en als het moet een kanon kan hanteren als er een mug in de buurt komt.

  • Wikipedia, Loodgieter
  • Wikipedia, Arts
  • Jobat, Het loon van een loodgieter
  • Jobat, Wat verdienen huisartsen?
  • Jobat, Hoeveel verdient een specialist in een Belgisch ziekenhuis?
  • De Morgen, Wie verdient het minst en het meest in uw ziekenhuis?
  • De Morgen, Dokterslonen, zo ging De Morgen tewerk.
  • Federaal Kenniscentrum voor de gezondheidszorg
  • Conversatie in de stookkelder met Jo de Plummer, loodgieter
  • Bijpraten in de auto met J. Clerick, beginnend arts-specialist in opleiding
  • Lunch met dochter van prof. Dr. Herrijgers, decaan van de faculteit geneeskunde KULeuven
  • Interview met B. de Bouwer van de Confederatie Bouw
  • Verkoopgesprek met een privé-verzekeraar wiens naam ik vergeten ben
  • Wederzijdse scheldpartij op twitter (spoorloos gewist) met Ignaas Devisch, algemeen directeur Itinera
  • Straatruzie en -gevecht, later bijgelegd, met Patrik van Krunkelsven, professor Huisartsgeneeskunde
  • Gemoedelijk cafégesprek met Koen Pelleriaux (Wij betaalden onze eigen consumpties.)

     De internetbronnen werden laatst geraadpleegd op 28 augustus 2021. De gesprekken, autoritten, lunches, ruzies, drankgelagen, interviews en straatgevechten vonden plaats in de week van 23 tot 28 augustus.

* Die beschadiging valt best mee, want vanuit de logica bekeken is het niet omdat zekere geleerden zich in de jaren 70 vergisten, een veel groter aantal geleerden zich in 2021 vergissen.

** In all fairness, het slakje is iets groter omdat de site redactie24.be een kort maar schreeuwerig stukje plaatste over ‘hongerstakende kinderen’, en, daarover aangesproken, verwees naar het twitterbericht van Theo Francken. Een factcheck-kop als ‘Nee, het bericht van redactie24.be over hongerstakende kinderen klopt niet’ zou dan ook gepaster zijn geweest.

[ARForms id=103]

Philippe Clerick

Philippe Clerick (1955) houdt een blog bij van wat hem te binnenvalt over Karl Marx, Tussy Marx en Groucho Marx. En al de rest.