Ga daarmee naar de oorlog

Maandag 31 maart ligt ons land plat. De gevolgen zullen voelbaar zijn voor een groep die zich niet enkel meer beperkt tot NMBS-reizigers. Want de onvrede over de intenties van de Arizonaregering is groot en men is bezorgd: over de pensioenen, over de koopkracht en over de werkdruk. Onvrede die ergens makkelijk te plaatsen valt, maar waar ik me toch keer op keer over verbaas. Je zou namelijk denken dat als een partij die van ‘besparen’ haar campagneslogan maakte zich tot grote verkiezingswinnaar kroont, hier wel enige maatschappelijke gedragenheid voor zou zijn.

Nu, misschien ís die er ook wel. Misschien toont dit debat zoals wel meerdere vooral aan hoe groot de kloof kan zijn tussen een luide minderheid en een zwijgende meerderheid. Of misschien begrijpt iedereen wel dat er extra inspanningen nodig zijn om onze sociale zekerheid of leefbare pensioenen ook voor toekomstige generaties te garanderen, maar is simpelweg niemand bereid om die zélf te leveren. Dat kan ook.

Overheid en burgers

Hoe dan ook roept deze staking – net als tal van recente debatten – een fundamentele vraag op over de relatie tussen de overheid en haar burgers. En dan in het bijzonder: wie dient er juist welke verwachting in te lossen? Een goed huwelijk is immers gebaseerd op het principe van wederkerigheid. En wanneer de ene partij het gevoel krijgt alleen maar te geven zonder ooit te kunnen nemen, ontstaat een fundamentele vertrouwensbreuk. Met alle gevolgen van dien.

Laat me die metafoor toepassen op de situatie waar we ons vandaag de dag in bevinden.

Wie vandaag een werkloosheidsuitkering krijgt, heeft recht op een menswaardig bestaan, maar een sociaal vangnet, dat nota bene draait op bijdragen van zij die werken, mag geen hangmat worden. In dat licht is het niet onredelijk om die uitkeringen in de tijd te beperken.

Dat is niet alleen economische wenselijk voor ons land, maar ook in het belang van degenen die de uitkering ontvangen. Langdurige werkloosheid vergroot niet alleen de afstand tot de arbeidsmarkt, waardoor de kans op herintrede verlaagt, maar heeft evengoed een sociaal isolerend effect. Bovendien is een Job meer dan een loonbrief. Het is een manier van zingeving die bijdraagt aan zowel de sociale als intellectuele ontwikkeling. Niks om te demoniseren dus.

Niet hardvochtig

Een overheid die sociale bescherming ernstig neemt, moet dus niet alleen uitkeringen voorzien, maar ook actief en doeltreffend – een voorwaarde die vandaag helaas vaak onvervuld blijft – begeleiden naar werk. Geen hardvochtig, maar net een sociaal en rechtvaardig beleid. En in tijden van crisis is dat simpelweg onvermijdelijk.

Tegelijk moet die overheid aantonen dat zij zelf efficiënt en anticiperend werkt – al helemaal wanneer zij daar van het volk een grote inspanning (lees: belastingdruk) voor vraagt. En daar wringt ook al wel eens het schoentje. Neem nu defensie: jarenlang werd het leger uitgekleed, investeringen uitgesteld en strategische keuzes ontweken. Militairen konden vanaf 56 jaar met pensioen (durft er iemand vandaag nog tegen de verhoging van die leeftijd te gaan staken?).

Nu de geopolitieke spanningen oplopen, waar experten – u weet wel, zij die effectief over kennis van zaken beschikken – al jarenlang voor waarschuwen, klinkt plots de alarmbel. Pas nu beseffen beleidsmakers dat een land zichzelf moet kunnen verdedigen. En dat militairen méér moeten kunnen doen dan alleen patrouilleren in drukke winkelstraten of Joodse wijken. Dát, en de realisatie dat men militairen op leeftijd wel op andere manieren kan inzetten, komt zo laat dat andere departementen waarin er sowieso al gesnoeid moest worden, nu de rekening zullen betalen. Of concreter: het is de nalatigheid van een slechte huisvader die zijn kinderen straks diep in hun portemonnee zullen voelen.

Collectieve inspanningen

Daarnaast is het misschien ook wel makkelijker om bepaalde besparingen te verantwoorden zonder de bevolking met overbodige subsidies om de oren te slaan. Onze beleidsmakers delen legislatuur na legislatuur miljoenen uit aan prestigeprojecten en symbolische initiatieven, terwijl cruciale investeringen in veiligheid, justitie en mobiliteit uitblijven. Je zou nog kunnen hopen dat dat puur campagnepolitiek is – opportunistisch, maar berekend. Want het alternatief, dat het simpelweg incompetentie is, is nog een pak verontrustender.

Alle kritiek op die sinterklaaspolitiek is dan ook terecht, maar men mag niet vergeten dat het volk die beleidsmakers zelf het mandaat heeft gegeven om dat beleid te voeren. En daar ligt misschien wel het grootste probleem.

Een sterke overheid faciliteert en moedigt aan. Ze ondersteunt waar nodig, maar verwacht ook inzet in ruil. Ze anticipeert problemen in plaats van in paniek te handelen en gaat verstandig om met belastinggeld. In een land met hoge lasten is dat niet te veel gevraagd. Sterker nog, het is de essentie van goed bestuur. Tegelijk moeten burgers zich ervan bewust zijn dat inspanningen in tijden van crisis onvermijdelijk zijn en dat iedereen de komende jaren een tandje zal moeten bijsteken.

Staken is een basisrecht, maar wie het van uitzondering tot regel maakt, schaadt juist de mensen wier belangen hij zegt te verdedigen. Werknemers moeten op hun job geraken en zijn daarbij vaak afhankelijk van het openbaar vervoer. Wanneer dat stelselmatig stilvalt, treft dat net die werkende klasse. Geen prettige boodschap, wel een eerlijke. Want we leven in een land met een sterke sociale zekerheid, waarvan ik graag zie dat die mijn generatie overleeft. En daarvoor zijn collectieve inspanningen nodig.

Kortom: zowel de overheid als haar burgers moeten hun standaarden én verantwoordelijkheden herzien, zodat de andere partij niet langer moet denken: ‘Ga daarmee naar de oorlog…’