fbpx


Brussel
staatshervorming

Geeft Vlaanderen Brussel op voor een België met vier?

Grondige staatshervorming kan niet zonder vereenvoudiging Brusselse politieke instellingen



Rethinking Belgium is een denkgroep rond de toekomst van dit land met de al even veelzijdige als veeltalige filosoof Philippe Van Parijs. Deze week werd er samen met Le Soir en De Standaard een webinar georganiseerd. Thema was het idee dat Paul Magnette (PS) een tijd geleden lanceerde, namelijk om in België tot een staatsstructuur te komen met vier gewesten: Vlaanderen, Wallonië, Brussel en Ostbelgien. Van Parijs stelde in zijn inleiding vast dat er in het verleden te weinig werd…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Rethinking Belgium is een denkgroep rond de toekomst van dit land met de al even veelzijdige als veeltalige filosoof Philippe Van Parijs. Deze week werd er samen met Le Soir en De Standaard een webinar georganiseerd. Thema was het idee dat Paul Magnette (PS) een tijd geleden lanceerde, namelijk om in België tot een staatsstructuur te komen met vier gewesten: Vlaanderen, Wallonië, Brussel en Ostbelgien.

Van Parijs stelde in zijn inleiding vast dat er in het verleden te weinig werd gepraat tussen de gemeenschappen. Daardoor werden de onderhandelingen over staatshervormingen steeds moeilijker. Hij denkt dat daarin verandering kan komen omdat het Engels onder jongeren steeds belangrijker wordt. Dat geeft de traditionele tegenstelling tussen de twee landstalen een andere dimensie. Met de technologische vooruitgang is het ook gemakkelijker geworden om debatten te organiseren waaraan veel mensen deelnemen. Nu waren er meer dan 700 inschrijvingen.

Karel Verhoeven, hoofdredacteur van De Standaard, modereerde met Béatrice Delvaux van Le Soir. Verhoeven gelooft dat er ook bij de politieke klasse onder meer door de coronacrisis een besef gegroeid is dat de staatsstructuren eenvoudiger en transparanter moeten worden. Niemand vindt dat gezondheidsbevoegdheden versnipperd moeten worden tussen acht verschillende ministers. Het gaat — in tegenstelling tot in het verleden — niet meer over het toeschuiven van nog meer bevoegdheden van het federale niveau naar de gewesten. Eerder gaat het nu over het maken van een coherente, heldere structuur.

Samenwerkingsfederalisme

Paul Magnette lichtte zijn visie op een België met vier gewesten toe. Hiermee zou het land kunnen evolueren van een conflict- naar een samenwerkingsfederalisme. Dat lijkt in ieder geval zo, omdat vier gewesten met dezelfde bevoegdheden gemakkelijker tot een gezamenlijk project kunnen komen. Brussels minister Sven Gatz (Open Vld) liet opmerken dat er in deze nieuwe structuur nog een vijfde partner aan tafel zal zitten: de federale staat. Hij bracht meteen het beruchte grondwetsartikel 35 ter sprake. Daarin worden de bevoegdheden bepaald die bij de federale staat blijven.

André Alen, groot specialist in de schaduw van Tindemans, Martens en Dehaene en brein achter drie verschillende staatshervormingen, had het daarover in zijn interventie. In een uiterst interessant interview in Le Soir had hij het ook gehad over datzelfde artikel 35 om in geval van een evolutie naar vier gewesten tot een duidelijke verhouding tussen deelstaten te gaan. ‘Ik denk dat het moment is gekomen om ons op eenzelfde lijn te zetten als andere, echte federale staten. Het idee zou zijn om in de Grondwet op een beperkende manier de competenties van de federale staat te bepalen. En de overblijvende bevoegdheden naar de gefedereerde entiteiten door te schuiven.’

Alen somde een lijst op van wat federaal zou blijven: defensie, coherentie van buitenlandse politiek, accijnzen en btw, nationaliteit, asielpolitiek, federale politie en — niet te vergeten uiteraard — de nationale schuld. Hij voorziet nog veel studiewerk over de openbare gezondheid, justitie en delen van de sociale zekerheid.

Persoonsgebonden materies

Alen was de enige die in zijn korte interventie toch enige belangrijke bedenkingen formuleerde. Die gingen verder dan een beleefd enthousiasme over Magnette’s idee van vier deelstaten. Hij wees erop dat er in ieder geval een band moet blijven tussen Vlaanderen en Brussel. Ook als de gemeenschappen zouden verdwijnen, kunnen de persoonsgebonden Vlaamse materies in Brussel zoals onderwijs, cultuur en gezondheid volgens hem niet zomaar gewestelijk worden. Daar zou toezicht over moeten blijven bestaan. Ook al zou dat kunnen liggen bij de Vlaamse ministers in de Brusselse regering. Die zouden volgens Alen ook deel kunnen uitmaken van de Vlaamse regering.

Minister Gatz had in zijn uiteenzetting ook al gesuggereerd dat in Brussel bevoegdheden als onderwijs niet zomaar gewestelijk kunnen worden. Hij hoopt dat het Franse en het Vlaamse onderwijs door een goede ondersteuning naar elkaar kunnen toegroeien. Dat zal veel geld kosten. Gatz hoopt dat te bereiken door persoonsbelasting ook te heffen op de plaats waar iemand werkt. Dat is een fiscale aanpassing die niet zo utopisch is en in heel wat landen bestaat.

Interne Brusselse hervorming

Maar het was Alen die op een even korte als vinnige manier misschien wel de meest pertinente opmerking formuleerde. Volgens hem kan er niets veranderen aan de Belgische structuren zolang er geen interne Brusselse hervorming komt. Die moet het aantal instellingen en mandatarissen drastisch verminderden. ‘Dat zijn ideeën waarover de Brusselaars zouden moeten nadenken.’ Hij volgt het voorstel van professor Vuye om van 89 naar 50 Brusselse parlementairen te gaan en de staatssecretariaten af te schaffen.

Alens duidelijke taal legde het zwakke punt van dit webinar bloot. De afwezigheid, namelijk, van een vertegenwoordiger van de Franstalige Brusselse politieke klasse. Die verzet zich tegen elke aantasting van haar politieke macht. Sven Gatz mocht dan wel terecht opmerken hoezeer het Brussels Gewest door de spectaculaire demografische groei veranderd is. Met zijn 189 nationaliteiten lijkt het in niets meer op de stad van 1989, toen het Brussels Gewest werd opgericht. Dat er echter ook een Brusselse identiteit groeit, is zeker.

Maar Vlamingen hebben er geen belang bij om te pleiten voor het doorknippen van de band met Brussel en het verdwijnen van de gemeenschappen. Dat zou in Franstalig Brussel als een onverwachte kans gezien worden om de Vlaamse invloed tot ongeveer niets te reduceren. Er is niets fout mee om taboes te doorbreken. Magnette mag dan ook geloofd en geprezen worden omdat hij het institutionele debat openbreekt. Maar dat mag Vlaanderen niet verleiden om Brussel op te geven. Of zoals André Alen het in Le Soir duidelijk stelde: ‘Er bestaat een oncontesteerbare band tussen Vlaanderen en Brussel. Ik veronderstel dat aan Vlaamse kant niemand zal aanvaarden om te discuteren over de opheffing van die band om een België met vier te creëren.’

[ARForms id=103]

Luckas Vander Taelen

Luckas Vander Taelen (1958) werkte als tv-regisseur, en was voor Groen schepen, Vlaams en Europees Parlementslid en senator.