fbpx


Media

Het vrije debat en democratie




Sinds Trump verkozen werd als Amerikaanse president zien we enorm veel pleidooien om het debat in te perken. Vroeger waren academici of journalisten  typisch de figuren die bepleitten hoe gevaarlijk voor een vrije maatschappij het is om te beginnen arbitreren wat aanvaardbaar is voor het vrije debat. Tegenwoordig lijkt het net andersom. Uiteraard spreekt men over het modereren of het uitsluiten van extremen en haatspraak. De kritische zin over het inperken van het vrije debat wordt veel te weinig breed…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Sinds Trump verkozen werd als Amerikaanse president zien we enorm veel pleidooien om het debat in te perken. Vroeger waren academici of journalisten  typisch de figuren die bepleitten hoe gevaarlijk voor een vrije maatschappij het is om te beginnen arbitreren wat aanvaardbaar is voor het vrije debat. Tegenwoordig lijkt het net andersom. Uiteraard spreekt men over het modereren of het uitsluiten van extremen en haatspraak. De kritische zin over het inperken van het vrije debat wordt veel te weinig breed gedeeld.

Het vrije en open debat zou ons immers allemaal moeten interesseren. Bij mensen met historisch besef zouden zeker nu veel alarmbellen moeten afgaan. Want er is opnieuw oorlog in Europa. En het eerste wat sneuvelt in oorlogstijden, is de vrijheid van meningsuiting. Je ziet vandaag ook minder gezonde scepsis over de invloed van de overheid op de media.

Twitter

Europees commissaris Thierry Breton verklaarde dat Twitter een ban of forse boetes riskeert als het de nieuwe Europese wet met digitale regels niet naleeft. De regels willen de vrijheid van twitter beperken om te beslissen wie op het platform toegelaten wordt. De Europese Commissarissen willen ook dat het mediabedrijf een uitgebreide audit van het platform ondergaat tegen volgend jaar.

Vinden we het dan zo probleemloos dat de overheid een grote rol krijgt in het bepalen van het verschil tussen echt nieuws en nep-nieuws? Buiten een beperkte set van heel duidelijke feiten, is veel van wat in de media komt, onderwerp aan legitieme meningsverschillen. We kunnen toch niet blind zijn voor de tijdsgeest. We zien hoeveel mensen het nu ineens wel erg aanvaardbaar vinden om vrije expressie en uitingen in te perken. Het geloof dat zelfs domme dingen gezegd mogen worden, want je weet nooit dat de confrontatie van zelfs de domste ideeën geen nieuwe inzichten kan brengen, is in eigen land wellicht altijd zwakker geweest.

Vrees

De tijdsgeest is er ook een van ‘cancel culture’. In mijn loopbaan is het me al meermaals overkomen dat machtige figuren probeerden me te bedreigen met broodroof omdat ik iets had aangekaart dat hen onwelgevallig was. Dat gebeurde dan in het geniep. Tegenwoordig zijn er echter regelmatig gevallen waar iemands ontslag publiekelijk gevraagd wordt. Wee diegene die kijkers of lezers tegen het hoofd stoot. Uit gesprekken maar ook enquêtes leren we dat meer en meer mensen bevreesd zijn om vrij hun mening te geven. Als je nu nog een film maakt, kan je maar beter op de hoogte zijn van wat vandaag sociaal wenselijk is. Het wordt hoog tijd om aan de kaak te stellen hoeveel steun en begrip deze fenomenen in brede kringen genieten.

Het toont nogmaals aan dat ons leven veel meer bepaald wordt op andere plekken en door andere regels dan die vastgelegd in de grondwet. Dat betekent niet dat die laatste niet van wezenlijk belang blijft. Wel dat die ons moet inspireren om de idee erachter ook elke dag nog waar te maken. Het is geen toeval dat net een Europese Commissaris zich wel erg gemakkelijk leent tot het inperken van het vrije debat. Overheden die verder van de burger staan, gedragen zich anders. In de coronatijd leerden we dat politici die niet persoonlijk verkozen worden, zich ook gemakkelijker zo doen opmerken.

Mediadebat

De vraag is of de klassieke media zelf niet sterk het mediadebat sturen en bepalen. Op die manier is het dan niet verwonderlijk dat over de nieuwe (sociale) media vooral de schaduwzijden belicht worden. En minder het potentieel. Een evenwichtige analyse zou beiden belichten en bijvoorbeeld redelijke pistes verkennen om sommige nadelen van sociale media te corrigeren. We zien nu vaak ook vooral nieuwe subsidiekanalen voorgesteld naar dezelfde klassieke media. Het punt is dat je deze fenomenen in heel veel sectoren tegenkomt waarin gevestigde belangen moeten opboksen tegen nieuwkomers.

Het fenomeen waar gevestigde belangen door hun geprivilegieerde politieke connecties beschermingsmechanismen bekomen, wordt al lang bestudeerd. In elke relatie tussen een overheid die optreedt als toezichthouder treden dit soort fenomenen op.* Het verwijst naar het proces waarin bureaucraten, bestuurders en politici, die geacht worden het publieke belang te dienen, in feite systematisch gevestigde belangen dienen. Gevestigde belangen zijn in deze benadering (in)direct bezig met invloed uit te oefenen op toezichthouders.

In het geval van de media kan dit extra problematisch zijn gegeven hun plaats in de democratie. Ze worden geacht een tegenmacht te vormen voor diegenen bekleed met macht, onder meer in de politiek. Maar dat functioneert vaak niet zoals het idealistisch wordt voorgesteld. Een erg relevant gegeven is journalistieke zelfcensuur in ruil voor toegang. Het is helemaal niet zo zeldzaam dat politici en partijen dreigen ervoor te zorgen dat te kritische journalisten geen ‘primeurs’ of bevoorrechte interviews meer krijgen, een voorbeeld van zogenaamd ‘access journalism’.**

Vooruitgang

Het wordt eens tijd ook met een positieve bril te kijken naar het potentieel dat nieuwe mediafenomenen kunnen opleveren. Bijvoorbeeld inzake democratisering van de informatie en het debat. We leven in een tijd waarin er aan privébedrijven gevraagd wordt naar hun maatschappelijke verantwoordelijkheid. Als we dit ook eens wat meer doen voor mediabedrijven…  Vooral op het vlak van ‘opiniediversiteit’ in het debat valt er wel wat vooruitgang te boeken die essentieel is voor de democratie.

 

*Stigler, George (1971). “The Theory of Economic Regulation”. The Bell Journal of Economics and Management Science. 2 (1): 3–21.

**‘Journalistieke zelfcensuur in ruil voor toegang: ook bij ons’

 

Ivan Van de Cloot

Ivan Van de Cloot is hoofdeconoom van Itinera. Hij publiceerde eerder o.a. 'Taxshift', 'Roekeloos' en 'De rekening moet kloppen'.