Iran: terug naar af?

‘Je blijft maar zeuren over Gaza, maar over Iran horen we je niet … ‘. Het voorgaande is een sneer die ik regelmatig te lezen krijg op X. U weet wel, dat vrijheidslievende medium van Elon Musk, waar mijn achtbare confrater en onderzoeksjournalist Lode Goukens definitief van verbannen is, zonder verdere uitleg. Behalve dat hij ‘de regels heeft geschonden’.

Natuurlijk wil ik het over Iran hebben. Ik heb sympathie voor alle onderdrukte volkeren, waar ook ter wereld. De Iraniërs (weliswaar een verzamelnaam voor een aantal volken), de Palestijnen die momenteel in de modder verzuipen zonder dat iemand er nog naar omkijkt, straks de Groenlanders, en nu al de Amerikanen, die moeten uitkijken dat ze niet op straat worden neergeschoten door opgehitste flikken.

Stockholmsyndroom

Want daarover bestaat weinig twijfel, en sorry voor wie dat een vervelende waarheid vindt: of Renee Good nu een verkeerde beweging maakte of niet, en los van haar reputatie van activiste (‘terroriste’ volgens president Trump), de bedoeling van het massaal inzetten van die milities is niet zomaar migratiehandhaving, maar het creëren van angst en chaos. Waardoor de overheid zich bijzondere volmachten kan toe-eigenen, mensen op straat (ook Amerikaanse staatsburgers) willekeurig kunnen worden gearresteerd, en – wie weet – zelfs verkiezingen kunnen worden verdaagd.

Men mag Donald Trump bewieroken, maar men moet weten waar dit over gaat en waar het heen leidt: laagopgeleide jonge mannen die zich in uniform een hele pief voelen en in opdracht van de grote leider de straten afschuimen; enige historische kennis helpt dat te duiden. Ik zal het H-woordje niet benoemen, want dan krijg ik weer Godwin-argumenten op mijn dak. Misschien kunnen we eerder een vergelijking maken met de Iraanse Basij-milities.

Voor de rest spreekt het gedrag van de presidentiële entourage boekdelen: mouwvegers en zolenlikkers, lieden die vooral schrik hebben om iets verkeerds te zeggen en uit de gratie te vallen. Heel de Republikeinse partij lijdt aan dat stockholmsyndroom. Zo krijg je ronduit hilarische toestanden, zoals een minister van Buitenlandse Zaken die met schoenen van twee maten te groot rondloopt omdat hij ze van de president heeft gekregen, die vindt dat mannen grote voeten moeten hebben.

Het degoutante sfeertje van gespeelde onderdanigheid en vleierij, en de manier waarop Trump zich dat laat welgevallen, vergiftigt ten slotte heel de diplomatieke scène, met Europa als absolute underdog. Secretaris-generaal van de NAVO Marc Rutte heeft van dat gefleem zijn handelsmerk gemaakt. Aan de overkant van de oceaan staat Nobelprijswinnares María Machado haar prijs aan Trump af (die dat met dank aanvaardt), om de VS-president alsnog aan haar kant te krijgen in de Venezolaanse strijd om de macht. Ongezien dit.

Gerontocratie

Maar we gingen het over Iran hebben. Bekijk de foto van de grote leider Ayatollah Khamenei. Hij is ondertussen 87 jaar oud. Zijn brein is allicht zo verkalkt en verstard als het boek waarop hij zijn maatschappijvisie fundeert. Hij is niet de enige machthebber op deze planeet die tot de orde der 80-plussers behoort. Ook Donald Trump neemt dit jaar tram 8. Daarbij vergeleken zijn Vladimir Poetin (73) en Xi Jinping (72) snotapen. Benjamin Netanyahu is er 76, om het rijtje verder af te gaan.

Ik heb aan die gerontocratie al wat pagina’s gewijd, het wordt ook een onderwerp in mijn volgende boek. Het heeft met de fundamentele corruptie van macht te maken, en het vermogen van oude mannen om hun afnemende mentale vermogens te maskeren. Hoe meer jaren op de teller, des te fanatieker klampen potentaten zich vast aan de macht: de wereld gaat gebukt onder ouderdomsdementie. In een gezonde samenleving met een normale leeftijdspiramide (waar de actieve middenmoot domineert), wordt ouderdom geduld als een biologische kers op de taart. De oudjes mogen nog wat rondscharrelen en de vrouwen in de keuken helpen, maar moeten vooral geen kuren krijgen, anders worden ze verstoten. In de wolvenroedel is dat een grondwet.

In een technologisch gevorderde mensenmaatschappij is dat anders. Iedereen wil lang leven en de dood vooruitschuiven. De sluwsten gaan voor het leiderschap en maken de groep wijs dat ze onmisbaar zijn. Poetin en Xi spraken samen het voornemen uit om 150 jaar te worden. Dat is zonder meer pervers, en het is wat Trump, Poetin, de ayatollahs en alle anderen gemeen hebben: een angst voor de dood die omgezet wordt in tirannie. Voor de jongeren zit er niets anders op dan ook oud te worden, verder te corrumperen en te wachten tot de topdementen een staatsbegrafenis krijgen. Je zou voor minder een nihilistische extremist worden.

Realpolitik

O ja, die Iraanse opstand: die is al weer aan flarden geschoten, de lijkzakken liggen op straat uitgestald. Primair is dit een rebellie van jongeren en vrouwen. Jongeren die geen enkel perspectief hebben in een failliete economie en snakken naar vrijheid, vrouwen die gelijke rechten willen en de zedenpolitie haten. Maar dat is niet de reden waarom dat Amerikaanse vliegdekschip zich nu naar de Perzische golf spoedt.

Het ziet er veeleer naar uit dat president Trump de regio wil controleren, militair en geopolitiek, dan de Iraniërs snel het tijdperk van de democratie in te loodsen. Er zijn zowaar wat executies uitgesteld, op verzoek van de VS-president, oef. Misschien zijn er, mits voldoende stokken achter de deur, wel weer zaken te doen met die stoffige moellahs. Olie is een beslissende factor: de golfstaten en de Saoedi’s willen geen geblokkeerde tankerroutes, Trump wil geen olieprijzen die door het dak gaan. Ook Benjamin Netanyahu ziet niks in een grootschalige interventie die een regimewissel zou uitlokken, want dan is hij een uitverkoren vijand armer. Maak kennis met de overtreffende trap van de Realpolitik.

Tot slot wil ik het nog even hebben over de Iraanse diaspora, ballingen zoals wij er hier ook een aantal hebben rondlopen. De bekendste is Darya Safai, al 25 jaar in ons midden. Ze schopte het tot Kamerlid voor de N-VA, maar met alle respect voor haar gedrevenheid: Safai is vooral bezig met haar activistische agenda van expat. Ze loopt er soms tamelijk bloot bij om een uitdagende statement te maken naar de ayatollahs, die vermoedelijk toch niet naar de VRT kijken, noch Dag Allemaal lezen. In de kracht van de revolutie gelooft ze niet: ze hoopt op hulp van buitenaf, meer bepaald de VS. Die moeten een regimewissel forceren, waarin Reza Pahlavi, de zoon van de sjah die ook al door de VS op de troon werd geparachuteerd en in 1979 moest ophoepelen, een sleutelrol zou spelen.

Helaas heeft Trump andere plannen, en het merendeel van de Iraniërs wil helemaal geen sjah-bis. Darya zal nog wat verder op haar hoge hakken in de wandelgangen van de Kamer moeten trippelen, Reza Pahlavi mag nog wat antichambreren in zijn riant optrekje nabij Washington. Hij is uiteindelijk nog maar 66.

Waar niemand nog over spreekt is Ahmadreza Djalali, de Iraans-Zweedse VUB-docent die al tien jaar wegrot in een speciale gevangenis in Teheran. Vermoedelijk weet hij niet eens wat zich buiten afspeelt. Een nieuwe teleurstelling blijft hem zo alvast gespaard.