Journalist moet burger (bege)leiden

De burger moet worden beschermd en mag alleen informatie krijgen die geduid en gefilterd is door journalisten. Dat zegt de Franstalige Raad voor de Journalistieke Deontologie/ Conseil de déontologie journalistique (CDJ). Ze berispte 21News voor de publicatie van de toespraak van de Amerikaanse vicepresident JD Vance op de Veiligheidsconferentie van München van 2025. Daarmee geven ze JD Vance onbedoeld gelijk.

In die speech zei Vance onder andere dat de vrijheid van meningsuiting en de democratische waarden in Europa onder druk staan. Als voorbeelden gaf hij de censuur op sociale media, de annulering van de Roemeense presidentsverkiezingen in 2024 wegens vermeende buitenlandse inmenging, en de criminalisering van gebed (bij abortuscentra) in het VK. Hij had ook kritiek op de migratie die volgens hem Europa verzwakte.

Le discours intégral

De toespraak zorgde voor heel wat opschudding in Europa. 21News, een online nieuwsmedium, koos ervoor om een dag na de toespraak de integrale tekst van de speech te publiceren onder de titel Liberté d’expression, sécurité, immigration: le discours du vice-président Vance en intégralité. Hun motivatie was dat lezers dan zelf konden lezen wat er precies was gezegd en een eigen mening konden vormen.

Maar over die publicatie werd anoniem klacht ingediend bij de CDJ. De inspiratie voor de klacht is het principe van het ‘cordon médiatique’. In Franstalig België wordt dat veel strakker geïnterpreteerd dan in Vlaanderen: extreemrechtse figuren moeten uit de media worden geweerd of minstens geduid.

Schuldig!

Op 3 maart publiceerde 21News de CDJ-veroordeling (verplicht) op hun website. Volgens de raad heeft 21News zijn sociale verantwoordelijkheid als informatiemedium geschonden door de speech integraal te publiceren zonder afstand te nemen, reacties toe te voegen, verificatie uit te voeren, context te bieden of correcties aan te brengen. Veelzeggend is dat ‘de Raad de redactionele vrijheid van het mediakanaal erkende om de auteur van de toespraak of de partij die hij vertegenwoordigt niet als antidemocratisch of vrijheidsbeperkend te bestempelen’.

De CDJ oordeelde dat sommige uitspraken in de speech feitelijk onjuist of racistisch zijn. Het gaat dan bijvoorbeeld over migratie en democratische praktijken in Europa. Door de publicatie zou het publiek deze wel eens als legitiem kunnen beschouwen. Dat kon leiden tot vijandigheid tegenover Europese democratieën of aanzetten tot racisme, discriminatie, haat of geweld tegen migranten.

Paternalisme

Etienne Dujardin van 21News noemde de uitspraak paternalistisch. Volgens hem bevordert het publiceren van een primaire bron (die wereldwijd beschikbaar is, ook op YouTube) transparantie, en impliceert dat geen goedkeuring. Hij benadrukte dat ook Franse media zoals Les Échos en Le Figaro de speech integraal publiceerden, zonder problemen.

Het cynische is dat de uitspraak van de CDJ het gelijk van Vance bewijst. De persvrijheid en meningsuiting staan onder druk, met een beroep op de passe-partout: aanzetten tot racisme, discriminatie, haat of geweld tegen migranten. Buiten de pensée unique is er geen recht van spreken.

Waarheidspolitie

Franstalige journalisten zijn ervan overtuigd dat burgers politieke teksten niet zonder filter en duiding van journalisten mogen lezen. Dat paternalisme zit diep. De Franstalige openbare omroep zond de inauguratie van President Trump met enige vertraging uit, net om ‘gepast’ te kunnen ingrijpen.

Zo is de pers de waarheidspolitie, rechter én partij. Een paternalistische visie die blijkbaar gedragen wordt door de CDJ, samengesteld uit journalisten en mediamensen. ‘Wij weten wat (niet) goed voor u is!’

Zo wordt de bandbreedte van het debat in (Franstalig) België wel erg smal. Draagt elke opinie die gepubliceerd wordt wel de goedkeuring van de redactie? Moet elke opinie voortaan redactioneel omkaderd en geduid worden? Zoveel vragen. Hoelang mogen we die nog stellen?