Meer Europese defensie, minder België?

Hoeveel soevereiniteit zou België inboeten bij een engere Europese samenwerking, ook op militair vlak? Woensdag hield premier Bart De Wever in het paleis een nieuwjaarstoespraak  voor de hoogste gezagdragers van ons land. Daarin deelde hij zijn visie over hoe we moeten reageren op de huidige geopolitieke veranderingen.

‘Ferro, non auro’. Met een citaat van Romeins geschiedschrijver Livius vertelt premier De Wever dat een vaderland alleen kan verdedigd worden met ijzer (militaire macht), niet louter met goud (economische macht). Dat is geen toevallige historische verwijzing maar een fundamentele denkomslag voor Europeanen. Hier geloofde men dat globale handel een oorlog zou voorkomen en bleef defensie dus decennialang een besparingspost.

Nu blijkt het ‘ijzer’ dus toch nodig om het ‘goud’ te beschermen. Onze havens, energie-infrastructuur en digitale levensaders liggen er onbeschermd bij. We moeten ons tegen zowel cyberdreigingen als mogelijke territoriale agressie verdedigen.

Eengemaakt Europees leger

Gisteren las u op Doorbraak dat Manfred Weber, fractieleider van de Europese Volkspartij, pleit voor een Europees leger. Zo concreet maakt De Wever het niet in zijn nieuwjaarstoespraak. Hij houdt het op een Belgische bijdrage, ‘bilateraal, binnen Europa, binnen de NAVO, binnen de Coalition of the Willing, binnen de Verenigde Naties.’ Want er is natuurlijk een cruciaal onderscheid tussen Europese defensiesamenwerking en de droom van een eengemaakt Europees leger.

De verkiezingsprogramma’s van de N-VA uit 2019 en 2024 geven meer achtergrond bij de denkwijze van de premier. Zijn partij kiest daarin niet voor een gecentraliseerde Europese superstaat met één krijgsmacht zoals Weber. In plaats daarvan willen ze een stapsgewijze evolutie naar permanente samenwerking. Al zouden die stappen onder omstandigheden wel sneller en groter kunnen zijn dan bij de filosofische oefening van een partijprogramma werd gedacht.

Leger van de Lage Landen

Opmerkelijk in het partijprogramma is het ‘Leger van de Lage Landen’, in 2019 zelfs ‘Benelux-leger’ genoemd. Daarbij versmelten de marine en luchtverdediging maar ook cybersecurity binnen de Benelux. In 2024 klinkt het dat het militair project binnen de Benelux wordt gezien als de tussenstap naar en katalysator voor de vorming van een Europese krijgsmacht, die op dat moment nog niet haalbaar wordt geacht. Er wordt zelfs gepleit voor een gezamenlijke Benelux-vertegenwoordiging in de EU en de NAVO. De EU moet dan vooral een faciliterende rol spelen bij het opbouwen van een defensie-industrie.

Maar bovenal, en dat kwam in het partijprogramma uit 2019 misschien iets sterker naar voren, blijft de NAVO het primaire referentiepunt. In de nieuwjaarstoespraak van de premier lijkt de NAVO als primaire referentiepunt te vervagen. Waar het partijprogramma de trans-Atlantische band nog als levensbelangrijk omschreef, waarschuwt De Wever nu dat onze kwetsbaarheid wordt geëxploiteerd door ‘onze grootste bondgenoot’.

De groten

De druk op de soevereiniteit van Europese naties – geïllustreerd door de Groenlandkwestie en het negeren van de democratische wil van kleine volkeren – vraagt om een eendrachtig, weerbaar en waardig Europa. Daarvoor moet Europa in staat zijn de eigen grenzen en waarden effectief te verdedigen, vindt De Wever.

Het zijn mooie woorden, maar hebben de N-VA, De Wever of België überhaupt iets te vinden? Zullen de groten in de EU – Polen, Frankrijk, Duitsland, Italië, Spanje – niet alleen beslissen over die militaire samenwerking? De toekomst van de Europese defensie wordt wellicht boven het Belgische hoofd beslist. In dat licht wordt de Benelux interessant: die kan als grote (economie) in de EU aan tafel zitten en wel iets in de pap te brokken hebben. Het zou weleens het minst mogelijke verlies van soevereiniteit voor ons land kunnen zijn.