Met moeite 2%: België is slechtste leerling van de NAVO-klas

Gisteren bevestigde federaal minister van Begroting Van Peteghem in De Zevende Dag dat het, ‘gezien de enorme inspanningen die we vandaag al doen’, onmogelijk is om een Belgisch defensiebudget van meer dan 2% van het bbp te halen. Geopolitieke dreigingen ten spijt hinkt België dus achterop in de internationale wapenwedloop. In juni moet ons land zijn beleid gaan verdedigen op de NAVO-top in Den Haag. Hoe geloofwaardig zijn we nog? Een terugblik.

NAVO-top 2014

Tijdens de NAVO-top van 2014 werd afgesproken dat de leden ten laatste in 2024 een militair budget zouden hebben van minimaal 2% bbp. Daarvan moest 20% naar investeringen gaan. De Obama-administratie vond dat de Europese landen meer moeten bijdragen aan hun eigen verdediging. De Amerikaanse president nam zo zijn belastingbetalers in bescherming, die te veel moesten ophoesten voor de militaire bescherming van het oude continent.

Jaarverslag

Tien jaar later blijkt ons land structureel onder de afgesproken drempel te blijven. Volgens het NAVO-jaarverslag van 2024 zit België op 1,29% bbp, een weinig verdienstelijke voorlaatste plaats. Naast Spanje halen ook Canada, Italië, Kroatië, Luxemburg, Montenegro, Portugal en Slovenië de afgesproken norm niet. De investeringssom van 20% wordt niet gehaald door België (15%), Canada en Portugal.

Van de 32 lidstaten van de NAVO halen de meeste de normen dus wel. De reden daarvoor is simpel: landen als Zweden en Nederland worden beleidsmatig en budgettair veel beter bestuurd. Beleidsmakers denken daar al veel langer na over de noodzakelijke overheidstaken. In lijn daarmee wordt de begroting gesaneerd.

Het is ironisch dat België, nochtans thuisbasis van de NAVO en SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe), zo moeilijk aan die normen voldoet. Het is ook opmerkelijk dat Belgische bijdragen aan tientallen andere internationale instellingen nooit onder vuur liggen.

Gelukkig brengt de Belgische begroting van 2025 beterschap. Nu komt men wel aan die 2%. Met een bbp van ongeveer 610 miljard euro staat 2% voor nominaal ruim 12 miljard op jaarbasis. Tussen 2024 en 2025 is er in de federale begroting dus 4 miljard bijgekomen. Kanttekening: er is nog geen structurele financiering vastgelegd voor toekomstige begrotingen.

Zelfs als België de norm haalt is de kous trouwens nog niet af, want de 2%-norm zelf is intussen al achterhaald. Internationale mogendheden zetten ons onder druk om de budgetten verder te verhogen.

NAVO-norm onder vuur

Op de aankomende NAVO-bijeenkomst in Den Haag  zal men het waarschijnlijk eens geraken om op korte termijn naar 2,5% te gaan. Voor België zou het aan de huidige prijzen gaan om 15 miljard euro per jaar.

De Amerikaanse president is nog ambitieuzer en wil dat NAVO-landen 5% halen. Momenteel haalt de VS zelf 3,3% en is Polen koploper met 4,2%. Secretaris-generaal van de NAVO, Mark Rutte, kwam met een compromis van 3,5%, quasi 21 miljard euro voor België. Daarnaast zouden de lidstaten elk jaar 1,5% bbp moeten besteden aan de investeringen in de infrastructuur. Dat gaat dan om zowat 9 miljard euro. De federale overheid zou onder andere investeren in spoorwegen. Wegen en havens zijn een gewestelijke bevoegdheid. Er ligt dus ook een verantwoordelijkheid bij de Vlaamse overheid.

Rearm Europe

Vanwege de geopolitieke toestand verhoogt ook de Europese Unie de druk op haar lidstaten om nog meer geld te besteden aan landsverdediging. Een oproep met een fiks prijskaartje.  De lidstaten moeten beginnen met een inhaalbeweging van 4% bbp om nog serieus genomen te kunnen worden op het wereldtoneel.

Om alle zeilen bij te zetten, kwam de Europese Commissie daarom met het Rearm Europe-programma. Uit een pot van 150 miljard euro zouden de lidstaten – en IJsland, Liechtenstein, Noorwegen, Zwitserland en Oekraïne – kunnen lenen voor militaire aankopen. De Europese Commissie stelde ook voor dat  EU-landen bijkomende defensie-uitgaven niet moeten meetellen in het begrotingstekort van 3% van het bbp. Op basis van de militaire uitgaven 2024 wordt er dan 1,5% bijgeteld. In 2021 was de Belgische norm 1,01% bbp. Telt men er 1,5% bij, dan komt men op 2,51% bbp. Ongeveer 9 miljard euro zou dus niet meegeteld worden in het begrotingstekort.

Rearm Europe werd nog niet goedgekeurd door de Europese Raad. Het is nog afwachten hoe de budgettaire kaarten precies zullen vallen.

Verzwakte positie

De internationale druk op België om de budgetten te verhogen neemt uit alle hoeken toe. De uitspraken van Belgische ministers tegen hogere defensiebudgetten hebben ons geïsoleerd op het wereldtoneel. Dat zal onze positie in het westers militair bondgenootschap niet ten goede komen.