Een minderheidskabinet in Den Haag?

Bij onze noorderburen lopen de verkennende gesprekken over de vorming van een nieuwe regering op het eerste gezicht erg vlot. De door de Tweede Kamer aangeduide verkenner, oud CDA-minister en huidig burgemeester van Leeuwarden, Sybrand van Haersma Buma, gaat snel door de dossiers en lijkt al begin december klaar te zijn met een akkoord tussen het links-liberale D66 en de christendemocraten van het CDA. Maar beide partijen geraken in de Tweede Kamer maar aan 44 zetels op 150 ( 26 D66 en 18 CDA). Dat is dus lang niet genoeg.

Keuze

En dus zal Buma zijn voorstel van regeerakkoord moeten voorleggen aan andere partijen. Vraag is aan wie en wie gaat toehappen. Er wordt al enige tijd gesproken over een zogenaamd middenkabinet, dat dan bestaat uit deze twee partijen aangevuld met het rechts-liberale VVD en met GroenLinks-PvdA. Maar VVD-leidster Dilan Yesilgöz ziet een dergelijke constructie absoluut niet zitten.

Bovendien zijn er vragen te stellen over de stabiliteit van het linkse kartel na de recente verkiezingsnederlaag en na het vertrek van Frans Timmermans. Groen-Links boegbeeld Jesse Klaver leidt nu het kartel, maar Klaver is te links voor de VVD en ook voor het CDA. Bovendien is het nog altijd niet duidelijk of dat kartel wordt omgevormd tot één partij.

En er zijn nog puzzelstukken. De leider van de christendemocraten, Henri Bontenbal, heeft gezegd dat zijn favoriete partner de VVD is. D66-leider Rob Jetten heeft dan weer al herhaaldelijk gezegd dat hij een regering met de BBB en JA21 niet ziet zitten. Dan kom je logisch uit bij een coalitie van D66, VVD en CDA, samen goed voor 66 zetels. Die coalitie heeft dus minstens tien zetels te kort. Het laatste minderheidskabinet in Nederland was Rutte I (2010-2012) met daarin de VVD en het CDA met gedoogsteun van de PVV.

Scandinavisch

Ook vandaag wordt er in Nederland almaar meer gekeken naar regeringsconstructies in het noorden van Europa. Denemarken, Noorwegen en Zweden hebben alle drie een minderheidskabinet. Die Scandinavische ervaring leert twee essentiële dingen. Een minderheidsregering kan altijd sneller starten, maar er is wel wat meer tijd nodig om, eenmaal vertrokken, en cours de route partners te vinden om dossiers door het parlement te krijgen.

Bijkomend voordeel (?): een minderheidskabinet zorgt ook voor een upgrade van het parlement in de besluitvorming. Met andere woorden: het politieke gewicht van een parlement is altijd groter bij minderheidsregeringen. Wel moet worden opgemerkt dat Scandinavië het eenkamerstelsel kent.

Toch met drie ?

De Nederlandse combinatie met drie komt uit op 66 zetels in de Tweede kamer, en op 23 op 75 in de Eerste Kamer (VVD 9, D66 8 en het CDA 6). Zowat alle Nederlandse kabinetten hebben de laatste decennia problemen gehad om aan een meerderheid te geraken in de Senaat. De Eerste Kamer kan overigens de regering niet naar huis sturen; ze kan ook geen wetsvoorstellen indienen of wetsontwerpen wijzigen: men kan dus alleen een wet in zijn geheel afwijzen. Deze Eerste Kamer is het resultaat van de statelijke (provinciale) verkiezingen; die zijn er pas in mei 2027.

Een D66-VVD-CDA regering kan dan voor milieuzaken naar links gaan, en voor begrotingssanering, migratie, defensie of veiligheid shoppen bij de talrijke rechtse formaties. De recente Tweede Kamer- verkiezingen lieten, zoals bekend, een ruk naar rechts zien.

Die partijen krijgen daarmee de kans eisen te stellen in een te bereiken compromis, waarmee ze dus tegelijk ook invloed hebben op het beleid. De gijzeling van een minderheidskabinet door de oppositie is relatief klein omdat er, zeker in Nederland, heel veel partijen in de beide Kamers zetelen. Er zal bijna zeker een soort opbod komen tussen oppositiepartijen. Bovendien is door de opdeling links-rechts de eenheid in die oppositie ver te zoeken.

Conclusie

Bij de zoektocht naar een echte meerderheidsregering zal minister-president Dick Schoof zeker nog de honneurs waarnemen tot na de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026. Maar een minderheidskabinet kan sneller uit de startblokken komen. En Nederland kan een beetje opschieten wel gebruiken: er zijn genoeg dossiers die wachten op een politieke oplossing. Op dus naar het driepartijen-minderheids-kabinet Jetten 1.