Nederland: op naar een minderheidsbestuur met drie?

Na de Nederlandse verkiezingen in oktober mochten D66’er Hans Wijer en CDA’er Sybrand Buma aan de slag om de regeringsvorming in gang te zetten. Wijers, ex-minister en ondernemer, moest al snel dit tweetal verlaten na bepaald onvriendelijke uitlatingen over VVD-leidster Dilan Yeşilgöz.

D66 besloot — eerder verrassend — dat Wijers niet vervangen zou worden. Buma, de protestantse burgemeester van Leeuwarden, mocht alleen verder. Officieel wilde D66-leider Rob Jetten geen tijd verliezen, maar het is ook maar de vraag of zijn partij iemand in huis heeft die een regeringsvorming kan leiden. Het is namelijk de eerste keer dat D66 als grootste fractie uit de verkiezingen komt.

Letschert

De Tweede Kamer heeft afgelopen woensdag het rapport-Buma besproken en ingestemd met een informatieopdracht voor D66. De partij heeft Rianne Letschert als informateur aangewezen. Zij is sinds 2021 de voorzitster van de Universiteit Maastricht, waarvan ze eerder al vijf jaar rector was geweest.

Het is een Nederlandse gewoonte om als informateur iemand van buiten de Haagse politieke arena te kiezen. Wel is Letschert gekend als D66-lid: in 2018 was ze voor die partij de leidende figuur bij de vorming van het College van Wethouders (vergelijkbaar met een schepencollege in Vlaanderen, nvda) in Maastricht. Nu krijgt zij tot 30 januari tijd om met D66 (26 zetels), het CDA (18 zetels) en de VVD (22 zetels) tot een akkoord te komen.

Tweede Kamer

Wie al even meegerekend heeft, weet intussen dat die drie partijen samen goed zijn voor 66 zetels in de Tweede Kamer. Dat zijn er 9 te weinig voor een meerderheid, dus moet er bijkomende steun gezocht worden. Wat zijn de opties?

Om te beginnen is er het conservatief-liberale JA21, dat 9 zetels wist te veroveren. Met hun steun komen de drie regeringsvormende partijen aan 75 zetels op 150. Een cruciale vraag wordt of JA21 bereid is een minderheidskabinet te steunen zonder er zelf deel van uit te maken. Tegelijk biedt het JA21-kopstuk Eerdmans wel de kans om te wegen op het beleid. Een dilemma dus.

Andere bruikbare partijen voor gedeeltelijke of gehele steun zijn de kleine christelijke partijen (SGP, CU en de BBB), die samen goed zijn voor tien zetels. De twee zetels van 50PLUS – een partij die nauw aanleunt bij de VVD en focust op veiligheid en pensioenen – kunnen ook van pas komen.

Op rechts zijn er ook nog de PVV van Geert Wilders (26 zetels) en het Forum voor Democratie (7 zetels). Misschien dat voor sommige dossiers (denk aan migratie) deze partijen meedoen of zich minstens onthouden.

PVV en FVD hebben in elk geval meer zetels dan het linkse blok. Verzameld links (GroenLinks-PvdA, SP, VOLT , Denk en de Partij voor de Dieren) heeft maar 30 zetels in de Tweede Kamer. En de GroenLinkse Jesse Klaver heeft bepaald geen goede beurt gemaakt als onderhandelaar. Vraag blijft of de PvdA uiteindelijk een fusie met GroenLinks nog zal zien zitten.

Maar het blijft dus wel eerst wachten op een akkoord tussen D66, CDA en VVD vóór er bij andere centrum-, centrumrechtse of rechtse partijen (gedoog)steun wordt gezocht voor een minderheidsregering.

De eventuele nieuwe regering heeft ook geen meerderheid in de Eerste Kamer, maar in Nederland zijn de senatoren veel onafhankelijker. Het verleden heeft bewezen dat stemmen in de Eerste Kamer onderhandelbaar zijn.

Catshuis

Maar wie wordt dan voor D66 de nieuwe minister-president? Jetten staat voor een moeilijke keuze, want de linksliberalen hebben zoals gezegd nog nooit een regering geleid. Bovendien hebben Henri Bontenbal en Yeşilgöz al gemeld dat ze fractieleiders blijven van hun partijen.

In de rangen van D66 is het eerder zoeken naar figuren met bestuurservaring. Het zou dus wel eens kunnen dat ook D66 op zoek moet naar een figuur als Dick Schoof. De huidige minister-president is een man met een verleden als hoge ambtenaar-met-een-VVD-stempel. Vast staat dat Schoof nog flink wat tijd zijn regering in lopende zaken (VVD-BBB) zal leiden. Ook al omdat de lokale verkiezingen van maart 2026 er zo aankomen.

Cruciaal voor België en Vlaanderen zal zijn wat het nieuwe kabinet – als het er komt – voorstelt over de Benelux. Premier Bart De Wever heeft daarover een uitgesproken mening…