Niet mijn, maar ons pensioen

De pensioendiscussie is in ons land scheefgegroeid. Vakbonden, partijen en media focussen bijna uitsluitend op individuele verhalen van verlies van pensioen en pensioenjaren, discriminatie en ‘diefstal’ van verworven rechten en dalende koopkracht. Het collectieve belang van een betaalbare pensioenregeling is volledig uit beeld verdwenen.

Het pensioen van een ander kan ons meestal niet echt schelen, tenzij het significant meer is dan wat we zelf krijgen. Dan is dat schandalig. Krijgen we zelf meer, dan had de ander maar harder moeten werken. Een individualistische samenleving kan eenvoudig zijn.

Denken we daarbij ook aan de duurzaamheid van het systeem? Een gezond pensioensysteem heeft een groot collectief belang: de betaalbaarheid voor de samenleving als geheel, onze economische concurrentiekracht en solidariteit met jongere generaties.

Financieel onhoudbaar

De regering-De Wever benadrukt dat de huidige pensioenregeling financieel onhoudbaar is door de vergrijzing, stijgende overheidsuitgaven en een groeiend begrotingstekort. Zonder hervormingen zou een almaar groeiend deel van de overheidsinkomsten naar pensioenen gaan. Dat ondergraaft de economie en leidt tot hogere belastingen en besparingen.

Niets doen is met andere woorden een bedreiging voor de welvaart van jongere generaties en de concurrentiekracht. Een vroeg pensioen moet daarom worden beperkt. Systemen zoals SWT (brugpensioen) moeten worden afgebouwd omdat ze de arbeidsparticipatie verlagen en de druk op werkenden verhogen. Periodes van inactiviteit, zoals ziekte, tellen minder mee voor pensioenrechten, om het systeem solidair te houden, activering te stimuleren en misbruik te voorkomen.

Onrecht?

Langer werken wordt daarom de norm. Voor iedereen. Ook voor wie in het verleden extreem gunstige vroege pensioenregelingen kon afdwingen. De media belichten het als verlies van rechten, zelfs als een onrecht. Maar vergelijk dat met anderen die dergelijke voordelen niet hebben en het onevenwicht, zeg maar het onrecht, verschuift van kant.

Dat geldt ook voor ambtenaren. Een job als ambtenaar blijft namelijk bijzonder aantrekkelijk. Ja, in de toekomst zou dat pensioen geleidelijk aangepast moeten worden, maar ambtenarenpensioenen worden nog steeds berekend op basis van de laatste jaren, niet de volledige loopbaan zoals bij een werknemerspensioen. Daardoor liggen die pensioenen merkelijk hoger. Ambtenaren hebben ook meer vakantie, zekerheid en flexibiliteit.

Trekt de overheid zo geen jobs weg uit de privésector? Zet ze zo de lonen en werkvoorwaarden in de privésector onder druk? Dat is nefast voor de productiviteit en dus ook de betaalbaarheid van onze welvaartsstaat. Toch wordt de aanpassing van die pensioenen alleen bekeken vanuit het verlies van die individuele ambtenaar. Nooit vanuit de winst voor het collectief, de samenleving, de winst voor de betaalbaarheid, de winst voor de volgende generatie.

Zorgtaken

In de media is daarnaast veel te doen rond zorgtaken. Zijn die belangrijk? Jazeker. De vraag is of de overheid dat moet faciliteren en/of financieren. Om dat te kunnen zou er op andere plaatsen bespaard moeten worden, wat ook weer als een schande zal worden voorgesteld. En trouwens: als ouders toch betaald zouden thuisblijven voor zorgtaken, zou de overheid dat dan komen controleren? Zet dat anders de deur niet wagenwijd open voor misbruik?

Volgens Doorbraakredacteur Jan Denys is het een denkfout dat een pensioen de volledige levenskosten moet dekken. Hij geeft het voorbeeld van een rusthuis. De meeste mensen verblijven er doorgaans maar twee of drie jaar. Als het volledige maandelijkse pensioenbedrag berekend wordt op een verblijf in een rusthuis, wordt het systeem onhoudbaar.

Welvaartsstaat redden

Hervormingen zijn nodig voor het collectieve belang. Het is jammer dat partijen en vakbonden dat niet durven verdedigen. De welvaartsstaat en het algemene belang zou nochtans ook in hun ideologische DNA moeten zitten. Snelle kliks op sociale media blijken helaas belangrijker te zijn geworden dan een gedragen visie op de toekomst – ook op die van de pensioenen.