Nog vóór verkiezingen: Nederlandse formatie belooft een marathon

Minder dan twee jaar na de vorige Tweede Kamerverkiezing trekken onze noorderburen op 29 oktober opnieuw naar de stembus. Uiteraard wordt er ook gepeild, door maar liefst drie bureaus: Maurice de Hond met peil.nl (laatste peiling 25 augustus), Verian voor Eén Vandaag (ook 25 augustus) en IPSOS (4 september).

Tendensen

De PVV van Geert Wilders zou tussen de 30 en 33 zetels behalen. Bij de verkiezingen van november 2023 waren dat er 37. Wilders verliest dus licht, maar de PVV blijft wel de grootste in het Nederlandse Huis van Afgevaardigden.

Het linkse kartel (GroenLinks en de PvdA) wordt gepeild tussen 23 en 29 zetels; in 2023 waren er dat 25. Van de grote doorbraak van Frans Timmermans blijkt dus geen sprake.

Dé winnaar van de komende verkiezingen lijkt het CDA te worden met Henri Bontenbal. De christendemocraten (in 2023 goed voor 5 zetels) zouden vandaag goed zijn voor maar liefst 22 of 25 zetels. Het zou dus wel eens kunnen dat het CDA over het linkse kartel gaat. In dat geval ligt de weg richting Catshuis open voor Bontenbal.

Dé verliezer dreigt VVD-leidster Yesilgöz te worden. De peilingen voorspellen voor de rechts-liberale partij 15 zetels; in 2023 waren er dat nog 24.

Het links-liberale D66 zou van 9 naar 10 of 11 zetels gaan. De oppositiekuur van Rob Jetten heeft dus electoraal niets opgeleverd. Daarentegen zou het conservatief-liberale Ja 21 wél vooruitgaan. De partij zou zelfs dé tweede grote winnaar worden met een forse stijging van 1 naar 9 zetels. Met dit resultaat wordt Ja 21 een potentiële regeringspartner. Het heeft er alle schijn van dat de verloren zetels van de VVD terug te vinden zijn bij Ja 21.

De BoerenBurgerBeweging peilt tussen de 4 en 7 zetels; in 2023 was de BBB goed voor 7 zetels. De anti-stedelijke boerenpartij is dus een blijver in de Haagse politiek.
De extreemlinkse SP (goed voor 5 zetels in 2023) en de al even linkse PDD (in 2023 goed voor 3 zetels) kunnen elk tot twee zetels bijwinnen. Al de overige partijen (Volt, Denk, CU en SGP) blijven rond de drie zetels staan.

Het Nieuw Sociaal Contract had 20 zetels in 2023, maar wordt nu door de drie peilers op nul gezet. Ook dat is historisch: een grote partij die na nog geen twee jaar totaal verdwijnt.

Coalities

Noch langs links, noch langs rechts is er een evidente oplossing. En dus is een centrumcoalitie het enige dat overblijft. Al wordt dat een politieke nachtmerrie voor Frans Timmermans mocht hij – zoals de peilingen laten zien – het initiatief aan het CDA moet laten. Hem meenemen in een coalitie die hij niet leidt zal geen sinecure zijn.

En er is nog een probleem. Een coalitie GroenLinks-PvdA met het CDA én de VVD geraakt nooit aan een meerderheid. Om dan nog te zwijgen over de VVD, die na de nederlaag voor een dergelijke meerderheid niet zal staan te springen om weer te gaan regeren. VVD-kopstukken Yesilgöz en Hermans zullen naar alle waarschijnlijkheid eerst wandelen moeten worden gestuurd.

Als het CDA, PvdA en de VVD dan toch tot een akkoord zouden komen, moet er ook nog gepraat worden met een vierde en mogelijk vijfde partij om aan een meerderheid te geraken. Ook dat zal bijzonder moeilijk liggen.

Men weet dus maar nooit dat dat allemaal zo lang duurt dat Wilders – de PVV wordt vandaag door de grote partijen uitgesloten – dan toch weer in beeld komt. Want een centrumrechts minderheidskabinet met Bontenbal als premier (een regering van CDA, VVD, BBB en Ja21) is dan goed voor 60 zetels; met de oppositiesteun vanuit de PVV geeft een comfortabele 90 zetels op 150. En wie weet komt daar ook nog de gedoogsteun bij van het Forum voor Democratie en de SGP. Zeg nooit nooit in de politiek!

Conclusie

Alleen … Welke partij zal bereid zijn tot grote concessies vóór de gemeenteraadsverkiezingen van maart 2026? Wat zal het effect zijn van de twee partijen-regering-in-lopende-zaken van VVD en BBB? Die hebben nu 32 zetels, en dat kunnen er dus tien minder zijn in de nieuwe Tweede Kamer. Toch hebben ze het voordeel de macht te bemannen.

Vast staat in elk geval dat de (nooit verkozen oud-topambtenaar) minister-president Dick Schoof nog een flinke tijd de regeringsleider zal zijn van het Koninkrijk der Nederlanden.