‘Ook op EU-niveau is het sentiment rond migratie stevig aan het keren’

Sinds gisteren is het Europese migratie- en asielpact van kracht, een pakket maatregelen dat onder meer grensprocedures verstrengt en samenwerking tussen lidstaten op het vlak van migratie en asiel moet verbeteren. Dat regeringspartij N-VA het veelbesproken pact mee uitvoert, is volgens oppositiepartij Vlaams Belang een ‘historische vergissing’. Maaike De Vreese, die het migratiedossier al jarenlang volgt voor N-VA, is het grondig oneens met die kritiek. ‘Dit pact is niet perfect, maar het is net onze partij die het Belgische migratiebeleid de voorbije jaren al fors heeft verstrengd.’

Legt u eens kort en bevattelijk uit waarom N-VA ervan overtuigd is dat dit nieuwe migratiepact de instroom van illegale migranten in de EU aan banden kan leggen.

Maaike De Vreese: Laat me eerst duidelijk stellen dat dit akkoord ook voor ons niet de mirakeloplossing is die de illegale instroom fors zal doen dalen. We moeten eerlijk zijn: ook met dit pact blijft illegale migratie naar de EU lonen. Pas zodra migranten effectief Europa binnenkomen, treden alle nieuwe regels in werking. Willen we het lucratieve businessmodel van mensensmokkelaars doorbreken, dan moeten we ervoor zorgen dat illegale aankomsten in de EU nooit meer tot een asielaanvraag, laat staan tot een erkenning, kunnen leiden. Voorlopig blijft dit dus wel het geval, en dat was ook altijd onze voornaamste kritiek op dit pact.

Iedereen die zich aan de EU-buitengrenzen aanmeldt, kan ook in de toekomst nog asiel aanvragen, ongeacht hoe men hier geraakt is. Dat is een van de hoekstenen van deze Europese deal. Waarom keurt N-VA dit pact dan toch mee goed in de Kamer?

Het is de vorige federale regering die het migratiepact in 2024 in de Europese Raad mee heeft goedgekeurd. De tekortkomingen doen er op dit moment dus eigenlijk niet meer toe. Wat wél telt, is dat alle bepalingen nu ook meteen automatisch in werking treden en dat we als Belgische regering dus niet anders kunnen dan onze nationale wetgeving in regel brengen met wat op Europees niveau beslist is. Elke migrant of elke gespecialiseerde advocaat kan zich hier nu immers ook beroepen op die nieuwe regels. Wat we nu vooral niet moeten doen, is een soort van juridisch vacuüm creëren waarmee we activisten en advocaten alle speelruimte zouden geven voor eindeloze procedures.

Begrijp ik het dan goed als ik concludeer dat uw partij dit pact met frisse tegenzin goedkeurt?

Het is genuanceerder dan dat. Op Belgisch niveau willen we dit nu absoluut goedkeuren, omdat we onze asiel- en migratiediensten op het terrein niet in de chaos willen storten. Tegelijk zullen we er op EU-niveau alles aan doen om het migratiebeleid verder te verstrengen. Niet voor niets heeft premier De Wever zelf mee aan de kar getrokken om de interpretatie van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens bij te sturen, zodat we illegale criminelen sneller zullen kunnen terugsturen.

Ook op nationaal niveau willen we waar mogelijk het beleid verder verstrengen. Denk aan de wet op de woonstbetredingen die binnenkort op tafel komt. We maken nu al gebruik van de mogelijkheden die het nieuwe migratiepact aanreikt. Een concreet voorbeeld daarvan is de beslissing om asielshoppers – die asiel aanvragen in verschillende lidstaten – hier geen opvang meer te geven. De cijfers zijn door de crisismaatregelen van Anneleen Van Bossuyt met 30 procent gedaald, dat is enorm. Nederland kijkt daar met grote ogen naar.

In theorie wordt van de West-Europese EU-lidstaten voortaan meer solidariteit verwacht: ze moeten jaarlijks een vastgelegd aantal asielzoekers overnemen van de grenslanden waar de meeste migranten de EU binnenkomen. Intussen hebben al heel wat landen, waaronder België, laten weten dat ze dit niet zien zitten en dat ze liever een jaarlijkse financiële bijdrage betalen. Wat zal dit pact in de praktijk eigenlijk veranderen, in de wetenschap dat de grensstaten de instroom de volgende jaren wellicht onmogelijk zullen kunnen verwerken?

Uit alle Europese cijfers blijkt dat België de voorbije jaren al meer dan zijn deel van het werk gedaan heeft. Het aantal asielzoekers dat we hier hebben opgevangen, lag in verhouding een heel stuk hoger dan wat we op basis van ons bevolkingsaantal zouden moeten verwerken. Maar niet voor niets is dat net hét punt van kritiek waarop we de voorbije jaren zijn blijven hameren: illegale migratie mag niet lonen, anders zal de druk op de EU-buitengrenzen onverminderd bijzonder hoog blijven.

In dit nieuwe pact zijn nu wel een aantal ontradende maatregelen voorzien. Denk aan de verplichte screening aan de buitengrenzen, of aan de verplichting voor asielzoekers om mee te werken aan hun identificatie. Er komt ook een illegalendatabank op Europees niveau, en dat is echt wel een enorme stap voorwaarts. Maar we moeten realistisch zijn: dit zal niet volstaan om het businessmodel van de mensensmokkelaars op de helling te zetten of de druk op de buitengrenzen fundamenteel te verminderen.

Maar het glas is voor N-VA eerder halfvol dan halfleeg?

Inderdaad, maar er is absoluut nog werk aan de winkel. Dit pact is op vele vlakken een vooruitgang, maar zal niet volstaan om de massale instroom van illegalen echt te stoppen.

Er is natuurlijk een reden waarom zoveel asielzoekers massaal doortrekken naar ons land. Ze hebben hier recht op bed – collectief of in een eigen woning –, bad en brood. Ze weten zich ook verzekerd van een leefgeld, het recht op medische verzorging en een pro-Deo-advocaat. Met andere woorden: voor velen onder hen staat een asielaanvraag gelijk aan de jackpot.

U heeft gelijk, en net daarom is dat sociale luik ook uitgebreid ter sprake gekomen in de regeringsonderhandelingen. We moeten in dezen uiteraard altijd de bepalingen van de Conventie van Genève respecteren, die onder meer stelt dat je vluchtelingen op dezelfde wijze moet behandelen als de eigen onderdanen.

Tegelijk kunnen we op een aantal vlakken zeker nog een stukje strenger zijn. Bijvoorbeeld als het over de sociale bijstand voor vluchtelingen gaat. Daarom willen we binnenkort ook een soort malus-systeem invoeren: vluchtelingen die niet voldoende geïntegreerd zijn, zouden dit dan ook voelen in hun sociale voordelen. Migratieminister Van Bossuyt (N-VA) zal een concreet voorstel in die zin voorleggen. En ook voor mensen die naar hier komen in het kader van gezinshereniging, willen we de voorwaarden voor sociale bijstand een stuk verstrengen. Voor hen komt er een wachtperiode van vijf jaar. Dat is ook zo opgenomen in het regeerakkoord.

Net die gezinshereniging blijft tot vandaag de grootste bron van instroom in ons land, goed voor enkele tienduizenden nieuwkomers per jaar. Daar valt wellicht nog wat vooruitgang te boeken?

We merken dat bijvoorbeeld de activering voor de arbeidsmarkt van vrouwelijke migranten echt wel een groot pijnpunt blijft. Uitgerekend die categorie belandt hier heel vaak via gezinshereniging. Afgelopen zomer hebben we overigens ook al een andere verstrenging goedgekeurd op dat vlak: migranten die hun gezin willen laten overkomen, zullen hier voortaan een substantieel hoger inkomen moeten kunnen aantonen.

Wat wél klopt, is de vaststelling van die partij dat huidig minister van Defensie Theo Francken (N-VA) dit pact drie jaar geleden nog als ‘zwak en onwerkbaar’ omschreef. Ook premier De Wever toonde zich toen al geen grote voorstander. Wat is er sindsdien veranderd?

Onze algemene kritiek blijft overeind: we blijven ook nu van mening dat illegale migratie niet mag lonen en dat de nieuwe Europese regels op dat vlak geen echte oplossing bieden. Maar nogmaals: dit pact is goedgekeurd in 2024, toen wij in de oppositie zaten. Ook Vlaams Belang zat toen in de oppositie, en ook zij hebben dit niet kunnen tegenhouden op EU-niveau. Nu zitten we wél in de regering en dan moet je natuurlijk af en toe compromissen sluiten. Dat is niet altijd even gemakkelijk, maar ik vind wel dat wij als partij stevig hebben kunnen wegen op een forse verstrenging van het nationale asiel- en migratiebeleid. Ook op het vlak van inburgering overigens.

Denemarken besloot al in 1993 een opt-out – een uitzondering dus – aan te vragen voor het EU-migratiebeleid. Dat is veel gedoe, maar als dat beleid fundamenteel onze belangen schaadt én ingaat tegen de wil van een groot deel van de bevolking, moet dat dan niet op tafel kunnen komen?

We beseffen beter dan wie ook dat heel veel hefbomen voor een strenger migratiebeleid Europees zijn. En ik ben er eerlijk gezegd ook van overtuigd dat we nog altijd sterker staan in EU-verband dan als individueel land. Bijvoorbeeld als het over de onderhandelingen met landen van herkomst gaat over de terugkeer van afgewezen asielzoekers of van illegalen. Het sentiment rond migratie is intussen ook op EU-niveau stevig aan het keren, en er ontstaat stilaan een soort van Europese coalitie die harder op tafel wil slaan. Premier De Wever speelt daarbij een voortrekkersrol. Een opt-out naar Deens model kan je ook niet zomaar onderhandelen op basis van één concrete verordening die voorligt, dat moet gebeuren via een verdragswijziging die ook nog eens  unaniem moet worden goedgekeurd. Dat is op dit moment niet realistisch.

Yvan Verougstraete, Europarlementslid én voorzitter van regeringspartij Les Engagés, noemde de EU-terugkeerrichtlijn waarover vorige week een akkoord werd bereikt, intussen al ‘onaanvaardbaar’. Met het akkoord over terugkeerhubs voor afgewezen asielzoekers in derde landen werden volgens hem verschillende rode lijnen overschreden. Wacht jullie geen groot probleem op federaal niveau?

Ach, er zijn verklaringen in de pers en er zijn de momenten waarop je met de verschillende regeringspartijen rond de tafel moet gaan zitten. We weten dat er bij Les Engagés een grote gevoeligheid leeft rond de opsluiting van minderjarigen, die ook voorzien is in die terugkeerrichtlijn. Maar in het regeerakkoord staat daarover wel degelijk een bepaling, en die gaan we niet zomaar terugdraaien. Want laat me duidelijk zijn: de federale verstrenging van het migratiebeleid is goed doorgesproken en blijft voor ons ook essentieel. En op Europees niveau zal alles nu vallen of staan met de uitwerking van de nieuwe regels op het terrein.