fbpx


Geschiedenis

Oradour was ooit een Franse splijtzwam

Onverwerkt verleden?



Eind augustus veroordeelden én links én rechts Frankrijk unaniem de negationistische boodschap die geschreven werd bij de ingang van Oradour-sur-Glane. Het dorp in de Limousin ligt er nog steeds bij zoals SS-troepen van de 2de Panzerdivision ‘Das Reich’ die er op tien juni 1944 622 inwoners vermoordden het achterlieten. Over het hoe en het waarom van deze oorlogsmisdaad circuleren nog steeds verschillende versies. De meest geloofwaardige is deze van een represaillemaatregel tegen het al te actieve maquis. SS-Gruppenfuhrer Heinz Lammerding…

Plus artikel - gratis maandabonnement

U heeft een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U heeft reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement



Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.







Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder je email adres en je naam en we maken een nieuw wachtwoord (als je een account hebt) of we maken automatisch een account aan.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Eind augustus veroordeelden én links én rechts Frankrijk unaniem de negationistische boodschap die geschreven werd bij de ingang van Oradour-sur-Glane. Het dorp in de Limousin ligt er nog steeds bij zoals SS-troepen van de 2de Panzerdivision ‘Das Reich’ die er op tien juni 1944 622 inwoners vermoordden het achterlieten. Over het hoe en het waarom van deze oorlogsmisdaad circuleren nog steeds verschillende versies. De meest geloofwaardige is deze van een represaillemaatregel tegen het al te actieve maquis. SS-Gruppenfuhrer Heinz Lammerding gaf de opdracht aan majoor Adolf Diekmann om een afschrikwekkend voorbeeld te stellen. De rest is geschiedenis.

Maar het dorp Oradour was in het naoorlogse Frankrijk allesbehalve een symbool van eenheid. Links stond tegen rechts, de Elzas kampte tegen de Limousin.

Elzassers in Oradour

De Elzas was na de val van Frankrijk in 1940 nog maar eens van eigenaar veranderd en weer Duits geworden. Jongens moesten vanaf 1942 gedwongen dienst nemen in de Wehrmacht, en vanaf 1944 in de Waffen SS. Van de 130.000 mannen zouden er 40.000 de oorlog niet overleven. Ze worden op de oorlogsmonumenten van de nu weer Franse streek onder de voor zich sprekende naam ‘les malgré nous’ herdacht. Onder de 150 tot 200 soldaten van ‘Das Reich’ die op 10 juni 1944 in Oradour aankwamen, waren er 22 Elzassers, op drie na allen minderjarig.

De schuldigen mochten hun straf niet ontlopen. 52 Duitsers en veertien Elzassers kwamen voor de rechter. Dit relatief lage aantal is deels te verklaren door het feit dat ‘Das Reich’ in de maanden na Oradour zware verliezen leed. Een van hen was Adolf Diekmann. Toch verschenen er voor het tribunaal van Bordeaux amper zeven Duitsers naast veertien Elzassers. Dertien van hen waren ‘malgré nous’.  Eén van hen, Georges Boos, was SS -vrijwilliger. Dit overtal aan Elzassers deed de mythe ontstaan dat Elzassers de moordenaars waren van Oradour. SS Gruppenführer Lammerding werd niet uitgeleverd. Of de Fransen echt zwaar aangedrongen hebben bij de Britse en Amerikaanse autoriteiten, is nog steeds een onopgeloste vraag. Veel mensen wisten dat hij in Düsseldorf woonde en er een succesvol zakenman was.

Doodstraf

Het proces in 1953 verdeelde Frankrijk totaal. De Limousin, gesteund door links, eiste alleen wraak. Of het Duitsers of Elzassers waren geweest, deed er niet toe. In Oradour waren oorlogsmisdaden gepleegd door oorlogsmisdadigers. Punt. De Elzassers beriepen zich op de dwang die op de jonge soldaten rustte, jongens die ‘malgré nous’ hadden moeten dienen in het Duitse leger. Elke beschuldigde, op één na, ontkende ofwel aanwezig geweest te zijn, ofwel actief te hebben deelgenomen aan de eigenlijke moordpartij.

Op dertien februari 1953 volgde het vonnis. De dertien Elzassers kregen vijf tot acht jaar gevangenschap. Zes van de zeven Duitsers tien tot 12 jaar dwangarbeid. De Elzasser-vrijwilliger Boos en een Duitse Feldwebel kregen de doodstraf, evenals de afwezige Duitse soldaten die bij verstek veroordeeld werden.

Charles de Gaulle

Er stak een storm van protest op in de Elzas. Zij hadden ‘hun kinderen’ terug thuis verwacht na een vrijspraak. De klokken werden geluid. Mannen verbrandden hun militair boekje en zonden hun eretekens terug. Burgemeesters van het departement Haut-Rhin organiseerden betogingen en schreven naar Parijs dat ‘de hele Elzas zich solidair voelde met zijn dertien kinderen. Begreep dan werkelijk niemand dat de Elzas er in 1940 niet om gevraagd had weer Duits te worden?’

Parijs begreep dat het vlug iets moest doen om de rijke industriële streek niet tegen de haren in te strijken. Generaal Charles De Gaulle zelf ging achter de Elzas staan: ‘Welke Fransen zullen de pijn van de Elzas niet begrijpen?’ De arme plattelandsstreek die de Limousin was zou de eenheid van Frankrijk niet op de proef kunnen stellen.

Amnestie

Nauwelijks vijf dagen na het vonnis volgde al een amnestiewet. Maar dit begrepen ze echt niet in de Limousin, laat staan in weerstandskringen. Die hadden al geprotesteerd tegen de volgens hen al te lichte straffen. Op hun beurt stuurden de militairen van de Limousin hun eretekens terug. Zelfs een geschenk van De Gaulle ging opnieuw richting Parijs. Familieleden van Oradour-slachtoffers weigerden de as van hun nabestaanden te schenken aan de door de staat gebouwde crypte. Meer nog, geen enkel officiële afgevaardigde uit Parijs mocht nog aanwezig zijn bij een herdenkingsplechtigheid. De namen van de parlementsleden die de amnestiewet hadden goedgekeurd werden opgelijst. Bezoekers konden die tot in 1965 lezen als ze Oradour bezochten.  Ene François Mitterrand stond ertussen. Het nieuwe Oradour verbrak alle betrekkingen met de Republiek en weigerde consequent elke staatssteun.

Voor de overlevenden van Oradour waren de herinneringen aan het onrecht van 1953 even hard als deze van 1944. ‘In de Elzas neemt een bepaalde pers klakkeloos het verhaal van de malgré-nous aan, terwijl ze het feit dat ze eigenlijk moordenaars waren onder de mat schuift’, was de Limousin-teneur.

Geen herziening

Op zaterdag 21 februari, acht dagen dus na het vonnis, waren de dertien Elzassers vrije mensen. De veroordeelde Duitsers volgden enkele maanden later. De twee doodstraffen werden in 1954 omgezet in levenslang. Geen enkele ‘bij verstek veroordeelde’ werd verontrust. In 1959 waren de twee terdoodveroordeelden vrije mensen. Een herziening van het proces van Bordeaux is er, ondanks schuchtere pogingen, nooit gekomen.

In 1983 kwam de voormalige luitenant Heinz Barth voor de rechter in Oost-Berlijn. Tot dan had hij rustig geleefd in Oost-Duitsland. Hij erkende dat er noch wapens noch verzetsstrijders waren gevonden in het dorp. De schuld voor het bloedbad legde hij volledig bij zijn commandant Diekmann. Barth kreeg levenslang, maar kwam in 1997 vrij.

Frans-Duitse vriendschap

In 2015 overleed Georges Boos, de vrijwilliger uit de Elzas die ter dood veroordeeld was maar in 1959 vrijkwam. Hij had inwoners die het mitrailleurvuur overleefd hadden met zijn pistool het genadeschot gegeven. Deze verpleger woonde nadien in Duitsland, dichtbij de Franse grens. Toen iedereen dacht dat hij allang overleden was, interviewde Paris-Match hem, in 2014.

‘Ik heb geen spijt. Ik heb veel gedaan voor de Frans-Duitse vriendschap. Neen, dat kan u zich niet voorstellen, omdat ik gans die tijd mijn mond heb gehouden, en dat zal ik blijven doen. Ik heb mijn schuld afbetaald. Er zijn zaken die nu nog niet geweten zijn, en dat is maar goed ook. Men heeft de ganse historie in mijn schoenen willen schuiven.’

Johan Van Duyse

Johan Van Duyse (1953) is erkend gids voor en in de Westhoek en gefascineerd door WO I. Hij publiceerde het boek '1919: Een jaar van (on)vrede'.