Thuiskomen: leven en werk van Walter van den Broeck

In 2013 leverde Jos Borré een vuistdikke biografie af van de schrijver Gerard Walschap, auteur van onder meer de roman Houtekiet. In dat boek volgt hij Walschaps leven op de voet van wieg tot graf, zoals dat bij een klassieke biografie hoort. Voor zijn Thuiskomen. Leven en werken van Walter van den Broeck koos Borré voor een andere aanpak.

Zelf wil Jos Borré zijn boek geen biografie noemen en dat is het ook niet. Gepaster is, zoals de achterflap zelf zegt, te spreken van een ‘omvattend overzicht van Van den Broecks rijkelijke oeuvre’.

Hoog werkelijkheidsgehalte

Wat Houtekiet is voor Walschap, is Brief aan Boudewijn voor Walter van den Broeck. Die roman verscheen in 1980 maar komt toch al vroeg in Thuiskomen ter sprake. Dat komt omdat Borré ervoor koos om Van den Broecks publicaties waar mogelijk te bespreken in de fase van zijn levensverhaal waarin ze zich afspelen. En Brief aan Boudewijn, waarin een gefictionaliseerde negenjarige Walter koning Boudewijn door de Olense cité gidst, speelt zich af in 1950.

Van den Broecks later succesvol verfilmde toneelstuk Groe(n)ten uit Balen wordt dan weer wel besproken in de periode dat het tot stand kwam, namelijk ten tijde van de staking bij de zinkfabriek Vieille-Montagne in Balen. Op deze manier wordt meteen duidelijk dat het werkelijkheidsgehalte van Van den Broecks fictionele werk erg hoog is.

Borré vat bijna elke publicatie van Walter van den Broeck uitvoerig, soms iets te uitvoerig, samen. Tegelijk geeft hij er context en commentaar bij én wijst hij op de referenties in de werkelijkheid. Zo blijken ook de vroege romans Lang weekend en In beslag genomen – twee ogenschijnlijk ironisch-absurdistische boeken, die Herman Brusselmans mee deden schrijven  – te krioelen van de biografische referenties. In dat laatste boek bijvoorbeeld, zijn de personages gebaseerd op onder andere ex-minister van Cultuur Frans Van Mechelen, uitgevers Angèle Manteau en Julien Weverbergh en de schrijvers Jeroen Brouwers, Hubert Lampo en Jef Geeraerts.

Autofictie

Ook de familie speelt een belangrijke rol in Van den Broecks literaire werk. In Aantekeningen van een stambewaarder ging de auteur op zoek naar zijn familiale voorgeschiedenis: van in de achttiende eeuw tot zijn eigen geboorte. In de vierdelige romancyclus Het beleg van Laken vermengt hij de geschiedenis van zijn eigen familie met die van het Belgische koningshuis. Deze cyclus behoort tot de zogenaamde ‘autofictie’: de autobiografische realiteit wordt er in een fictionele context geplaatst.

In het derde deel van deze tetralogie, Het gevallen baken, rekent de auteur af met zijn egocentrische vader. In andere boeken komen zijn grootvader, broer en verschillende van zijn ooms en tantes aan bod. Opvallend is wel de onverklaarde figurantenrol van Van den Broecks moeder in zijn werk. Borré meldt alleen ‘het relaas van haar laatste dagen en uren’, ook in Het gevallen baken.

Rem op tijd

Nochtans schrijft Borré dat het blijkbaar Van den Broecks bedoeling was om alles wat geweest is in zijn leven en in zijn omgeving in woorden om te zetten om het voor het voortbestaan ervan te concretiseren. Alsof hij een rem op het voortschrijden van de tijd wilde zetten. ‘Thuiskomen’ is dan ervaren hoe die harmonie door al zijn werk een kans op realisatie lijkt te maken, en het gevoel van welbehagen daarbij.

Jos Borré is er met glans in geslaagd deze visie op het werk van Walter van den Broeck aannemelijk te maken. Bovendien geeft zijn overzicht van Van den Broecks werk en de samenvattingen ervan lust om dat werk (opnieuw) te lezen. Een auteur van het kaliber van Walter van den Broeck, wiens beste werk het niveau van zijn grote voorbeeld Gerard Walschap evenaart, verdient het immers om blijvend gelezen te worden.