Terug van nooit echt weggeweest: het hoofddoekendebat in het onderwijs

Volgens het Vlaams mensenrechteninstituut is het hoofddoekenverbod voor leerkrachten in het Oost-Vlaams provinciaal onderwijs discriminerend en soms zelfs intimiderend. Uitgerekend deze week beslist de Oost-Vlaamse provincieraad over aangescherpte neutraliteitsregels voor leerkrachten én leerlingen in de provinciale scholen.

Afgelopen zomer zorgde het hoofddoekenverbod voor leerlingen in de Oost-Vlaamse provinciale scholen al voor politieke onenigheid tussen de meerderheidspartijen N-VA, Vooruit en cd&v in het provinciebestuur.

Finaal werd dit verbod toen wel goedgekeurd. Toen Vlaams minister van Binnenlandse Zaken Hilde Crevits (cd&v) het verbod kort nadien vernietigde omwille van procedurefouten, besliste de Oost-Vlaamse deputatie om met een schone lei te starten. Daardoor zou het hoofddoekenverbod pas ingaan op 1 september 2026. ‘Dit had als bijkomend voordeel dat we leerlingen die niet akkoord gingen ook meer tijd konden geven om op zoek te gaan naar een andere school’, klinkt het bij Kurt Moens (N-VA). Als eerste gedeputeerde is hij onder meer verantwoordelijk voor het provinciaal onderwijs.

Intimidatie

Intussen liep er bij het Vlaams Mensenrechteninstituut ook een klacht binnen van een leerkracht die met een hoofddoek lesgeeft in een Oost-Vlaamse provinciale school. Zij geeft een niet-levensbeschouwelijk vak en kreeg te horen dat een hoofddoek voor de klas in dat geval niet toegelaten is.

Dat verbod op het dragen van religieuze symbolen voor leerkrachten bestaat al sinds 2024 in de Oost-Vlaamse provinciale scholen. ‘De provincie streeft hiermee twee legitieme doelen na: de onderwijsneutraliteit waarborgen en druk op leerlingen vermijden’, erkent ook het Vlaams Mensenrechteninstituut in een persbericht. ‘Maar onze geschillenkamer stelt vast dat de impact van dit verbod op de leerkracht in kwestie aanzienlijk is. Zij wordt voor een zware keuze gesteld: ofwel afstand doen van een belangrijk deel van haar identiteit, ofwel haar werk verliezen. Daarom zijn we van oordeel dat er niet enkel sprake is van discriminatie maar ook van intimidatie op grond van geloof en geslacht.’

Boerkaverbod

Om die discriminatie te beëindigen, doet de geschillenkamer van het Vlaams Mensenrechteninstituut nu twee aanbevelingen aan het provinciebestuur. De betrokken leerkracht moet toestemming krijgen haar bestaande vak te blijven geven mét hoofddoek. Daarnaast moet ook het algemeen verbod op het dragen van religieuze of levensbeschouwelijke symbolen door leerkrachten in het provinciaal onderwijs worden ingetrokken.

Pittig detail in deze: een van de leden van die geschillenkamer is voormalig Groen-politica Eva Brems, die ooit als Kamerlid nog tegen het boerkaverbod in ons land stemde.

Volledig neutraliteitsprincipe

Onderwijsgedeputeerde Kurt Moens geeft aan dat het provinciebestuur een al eerder bestaand reglement nochtans net verfijnd had om heel duidelijk te maken dat leerkrachten die géén godsdienstles geven zich ten allen tijde neutraal moeten opstellen. ‘Ook een hoofddoek kan dan uiteraard niet. Mochten we dit advies van het Vlaams Mensenrechteninstituut volgen, dan is het hek echt volledig van de dam, en kan het ook in andere onderwijsnetten en scholen worden ingeroepen.’

‘Nu woensdag ligt in de provincieraad het volledige neutraliteitsprincipe in het provinciaal onderwijs opnieuw ter stemming’, meldt Moens nog. ‘Voor leerlingen én leerkrachten. Aan die neutraliteit wil ik niet raken, en ik zal hierover dan ook in gesprek gaan met het Vlaams Mensenrechteninstituut.’

Links-activistisch

Ironisch genoeg zag dat instituut in 2023 het daglicht nadat de Vlaamse regering beslist had om de samenwerking met het Interfederaal Gelijkekansencentrum Unia stop te zetten. Onder meer omdat – dixit toenmalig Vlaams minister van Binnenlands Bestuur Bart Somers (Open Vld) — Unia het beeld creëerde dat niet iedereen op dezelfde manier werd behandeld en het zo de legitimiteit van de eigen instelling ondergroef.

Ook N-VA schoot al jarenlang met scherp op de in hun ogen consequent links-activistische opstelling van Unia. Vooral als het over de vermeende discriminatie van bepaalde minderheidsgroepen ging.

Of het nu met dit Vlaams Mensenrechteninstituut dan niet opnieuw dezelfde richting dreigt uit te gaan? ‘Dat is inderdaad geen onterechte vraag’, klinkt het nog bij Kurt Moens.