fbpx


Geschiedenis

Toen de wereldoorlog nog een Poolse oorlog was

Een minder bekend stuk geschiedenis



We vergeten vaak dat de Tweede Wereldoorlog uitbrak in Polen. Frankrijk en Groot-Brittannië hadden de Polen garanties gegeven voor het geval Duitsland het land militair zou verontrusten. Maar als Hitler er op 1 september 1939 daadwerkelijk binnenvalt, doen ze niets. Voor het Duitse leger is de zaak met een Blitzkrieg in zeven dagen beslist. Voor Polen begint een eindeloze lijdensweg. Vele facetten van de rampzalige Poolse oorlog zijn decennialang onbekend gebleven. Na 1945 volgde immers de communistische periode. De Nederlandse…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


We vergeten vaak dat de Tweede Wereldoorlog uitbrak in Polen. Frankrijk en Groot-Brittannië hadden de Polen garanties gegeven voor het geval Duitsland het land militair zou verontrusten. Maar als Hitler er op 1 september 1939 daadwerkelijk binnenvalt, doen ze niets. Voor het Duitse leger is de zaak met een Blitzkrieg in zeven dagen beslist. Voor Polen begint een eindeloze lijdensweg. Vele facetten van de rampzalige Poolse oorlog zijn decennialang onbekend gebleven. Na 1945 volgde immers de communistische periode. De Nederlandse historicus Perry Pierik schreef een onthullend boek, De Poolse Oorlog,  op basis van vele nieuwe informatie, stafkaarten en foto’s.

Wat bewoog Frankrijk en Groot-Brittannië om Polen de garanties te bieden die tot de Tweede Wereldoorlog hebben geleid?

‘De territoriale integriteit van Polen stond symbool voor de naoorlogse orde die in 1919 door het Verdrag van Versailles tot stand was gekomen. De wederopstanding van Polen was een van de grootste territoriale herindelingen die de uitkomst van de Eerste Wereldoorlog tot gevolg had. Dat opgeven zou het fundament vernietigen van de naoorlogse ordening van Europa.’

Was het niet normaal dat Duitsland opkwam voor de rechten van de Duitsers in de eeuwenoude Hanzestad Danzig?

‘De constructie van een Poolse corridor die de stad Danzig (het huidige Gdansk – nvdr) van de rest van Duitsland afsneed, was een tekentafelconstructie die in de praktijk slecht uitpakte. Het had tot gevolg dat de politieke situatie in het gebied rond Danzig snel radicaliseerde. In 1933 stemde reeds meer dan 50% van de kiesgerechtigden op de NSDAP, de partij van Adolf Hitler.’

‘Danzig werd een broeiplek van ultranationalisme en verering van het “Deutschtum”. Het gebied was zo stevig in de handen van de nazi’s dat Hitler bij wijze van spreken overwoog om Danzig de ‘Haupstadt der Bewegung’ te maken. De ongelukkige politiek rond de corridor maakte dat de nazi’s zich met enige recht konden beroepen op het feit dat zij opkwamen voor de rechten van hun eigen volk. Tegelijk was het vreemd genoeg een tijdelijke schuilplaats en springplank voor Joden.’

Hoe bedoel je? 

‘Danzig was weliswaar zeer nationaal ingekleurd, hoeder en symbool van het “Deutschtum” in het oosten en schuilplek voor voortvluchtige nazi’s in de Weimartijd, maar het bezat ook een zekere autonomie. Dat maakte dat Duitse Joden daar vrijer konden bewegen dan elders. Heel wat Joodse families kozen vanuit Danzig de weg naar het buitenland. Het zou in totaal om zo’n 60 000 Joden zijn gegaan.’

Waarom bleef het Franse leger inactief, ondanks de gegeven garanties?

‘De Vrede van Versailles had Polen gebaard, maar het “opgroeiende” land kon door Frankrijk steeds minder in de hand worden gehouden. De Polen waren ambitieus in het interbellum. Ze gedroegen zich agressief en irredentistisch richting de buurlanden.’

‘Parijs probeerde dat te matigen. Maar Warschau was koppig en Frankrijk hooghartig. Er was reeds voor 1939 een verwijdering gaande. Voeg daarbij de oorlogsmoeheid die Frankrijk kenmerkte, en het resultaat is een aarzelende politiek. Van die impasse maakte Hitler gebruik. Ik heb dit kort aangestipt in het boek, maar het verdient nog nadere studie.’

Hangt er een mythe rond de Duitse ‘Blitzkrieg’?

‘Er is inderdaad al een aantal jaren discussie over de vraag in hoeverre de snelle overwinningen van Duitsland in Polen en in het Westen inderdaad als een geoliede operatie te typeren zijn. Was het in werkelijkheid misschien een stuntelig toeval dat Duitsland zo voorspoedig won? Vooral Angelsaksische historici begonnen met het ontmythologiseren van de Duitse successen. Ze wijzen hierbij, deels terecht, op de plaatselijke ernstige tegenslagen van de Wehrmacht, onder andere met de overhaaste terugtocht van de vierde Duitse pantserdivisie uit Warschau in september 1939.’

‘Wat men vergeet is dat de inzet van deze divisie in Warschau een min of meer gecalculeerd risico was. Het was juist onderdeel van de Blitzkrieg om snel door te stoten. Men hoopte de verdedigers van Warschau te overrompelen, door voor de kortste weg te kiezen. Dit liep echter uit in verwilderde straatgevechten, waarbij de ‘blinde’ tanks kwetsbaar waren. Het was dus een juiste beslissing deze terug te trekken en de infanterie het werk te laten doen.’

‘Gesteund door de Luftwaffe was het toen snel bekeken. Je kunt eindeloos discussiëren of dit nu falend beleid was of niet. Soms lukken zulke zaken, zoals in Belgrado in 1941, andere keren niet. Wat men wel kan stellen is dat de Wehrmacht meer in de breedte dan in de diepte haastig was opgebouwd. In het boek geef ik ook veel missers en problemen aan. Maar toch, ondanks alle problemen: geen enkele veldtocht van de Wehrmacht duurde langer dan zes weken. Dat is het sterkste argument voor het feit dat de Blitzkrieg ondanks alle kinderziekten geen mythe was. Tot operatie “Barbarossa” wel te verstaan, de aanval op de Sovjet-Unie in de zomer van 1941.’

Waarom nam uitgerekend Nederland de diplomatieke belangen van nazi-Duitsland waar in Polen?

‘Dat is een goede vraag. Er is nauwelijks onderzoek naar gedaan. Ik denk dat het antwoord op zich eenvoudig is. Nederland werd gevraagd en zei geen nee. De redenen daarachter kunnen legio zijn. Duitsland startte een aanvalsoorlog, dus er waren bedenkingen genoeg te verzinnen. Ik heb ergens het vermoeden dat men in Den Haag dacht dat men het sterke Duitsland beter niet kon schofferen. Want het schenden van de Nederlandse neutraliteit zou vooral van Duitse kant te vrezen zijn. Angst was hier een slechte raadgever.’

Provoceerden de Polen in opdracht van de Sovjet-Unie?

‘Dat denk ik niet. Warschau en Moskou stonden maar zeer zelden op één lijn in de contemporaine geschiedenis. Mogelijk hebben de Sovjets wel gedacht dat Warschau een sterkere tegenstander voor Berlijn zou zijn dan hoe het uiteindelijk uitpakte. Stalin begreep al snel dat de Sovjets Polen niet moesten steunen, maar snel moesten aanvallen, zodat er voor de Sovjets nog een stukje Polen over zou zijn. Ze waren verrast door het Duitse succes.’

‘Ook de snelheid van de veldtocht in het Westen verraste het Kremlin. Overigens maakten ook de Polen een verkeerde inschatting. Die hoopten op een langdurige verdediging. Maar binnen zeven dagen waren de Poolse krachten zo uit het evenwicht dat ze geen bestendig front meer konden vormen. Polen viel onder vreemd bewind, eerst nazi-Duits, dan Russisch-communistisch, van 1939 tot 1989.’

[ARForms id=103]

Luc Pauwels

Luc Pauwels (1940) is historicus, gewezen bedrijfsleider en stichtte het tijdschrift 'TeKoS'.