VANDAAG 361: 11 DECEMBER Plechtige intocht van keizer Julianus ‘de Afvallige’

Op 11 december 361 vindt in Constantinopel de plechtige intocht van keizer Julianus II plaats. Hij is dan 30. De datum is niet toevallig. Dan wordt in het oude Rome Sol Indiges gevierd, de zon als ons aller voorouder, tevens als verpersoonlijking van het daglicht en de zonnewarmte, waar de aarde haar vruchtbaarheid aan ontleent. In christelijke bronnen wordt hij Julianus Apostata genoemd, Julianus de Afvallige, omdat hij het christelijk geloof verlaat en het ook als staatsgodsdienst afschaft.

Julianus (322-363) is de jongste zoon van Julius Constantius, een halfbroer van keizer Constantijn de Grote. Als jonge man wijdt hij zich enthousiast aan de studie van filosofie en oude teksten. Tijdens het bewind van Constantijn (tot 337) wordt zijn familietak genegeerd of zelfs geëlimineerd. Uiteindelijk wordt hij met tegenzin betrokken bij het politieke leven van het Rijk, omdat hij een van de laatste overlevenden van de dynastie is. Hij wordt Caesar van Gallië van 355 tot 361 en vervolgens Romeins keizer van 361 tot 363. Julianus leidt een aantal militaire campagnes om Gallië te beschermen tegen de oprukkende Germanen en daarna tegen de Perzen die het oostelijke Rijk bedreigen.

In zijn korte heerschappij als keizer probeert Julianus het christendom terug te dringen. Constantijn de Grote had de christenen sterk bevoordeeld, onder meer op fiscaal vlak, en bovendien het christendom tot staatsgodsdienst verheven. Julianus wil de suprematie van de oude Romeinse religie herstellen en ook ruimte bieden aan de oude Griekse religie en de Oosterse mysteriecultussen, kortom aan het heidendom.

Hij schaft de edicten van vervolging van heidenen af die in 356 door Constantijn waren uitgevaardigd, beveelt de heropening van heidense tempels in het hele Rijk en ook de heropbouw van de Joodse tempel in Jeruzalem. Hij verzamelt rond zich een keur van filosofen en kunstenaars. In zijn geschriften denkt hij na over de zonnemystiek.

Tijdens een Perzische aanval in de strijd bij Maranga aan de Tigris wordt Julianus dodelijk gewond in de maag door een speer. Een Perzische speer of een speer van een christen uit eigen rangen? Het is nooit uitgeklaard. Julianus werd naar zijn tent gedragen, waar hij nog een laatste keer overlegde met zijn officieren, discussieert met zijn filosofische vrienden Maximos en Priskos en uiteindelijk bezwijkt aan zijn verwondingen. Julianus overlijdt op 26 juni 363 op 31-jarige leeftijd

Ondanks zijn korte heerschappij is zijn nalatenschap in het collectieve Europese geheugen aanzienlijk. Julianus heeft veel auteurs gefascineerd: Maria Rosseels, Kees Meiling, Ken Broeders, Jan van Aken, Joseph von Eichendorff, Jacques Benoist-Méchin, Felix Dahn, André Fraigneau, Henrik Ibsen, enz. In 2000 werd in Tongeren een standbeeld voor hem opgericht.