‘Euroclear was economisch rampscenario’

In 2025 begon België eindelijk aan het saneren van de begroting, maar met Euroclear dreigden we tegelijk in héél moeilijke papieren te geraken. Econoom Ivan Van de Cloot van Stichting Merito vreest dat Donald Trump het echte vuurwerk spaart voor 2026. ‘Leden van Trumps regering willen de dollar doelbewust verzwakken. Dat kan nog spannend worden.’

Kijkt u als econoom tevreden terug op 2025, het jaar waarop België eindelijk is gestart met de budgettaire hersteloperatie?

Het is uiteraard belangrijk dat we de bocht van het economische en budgettaire herstel nu hebben genomen. We hadden ook geen keuze: als de regering niet had ingegrepen, dan zouden de financiële markten ons er wel toe gedwongen hebben, desnoods met het mes op de keel.

Het werk is ook nog niet af. Het IMF waarschuwde in zijn recente verslag over de economische situatie in ons land al dat de huidige hervormingen op de arbeidsmarkt en in de pensioenen niet voldoende zijn. Er zullen de volgende jaren dus nog meer verregaande maatregelen moeten worden genomen.

De voorbije weken bepaalde vooral de discussie over de Russische tegoeden bij Euroclear de agenda. Hoe kijkt u daar op terug?

De Europese druk om het Russische geld dat bij Euroclear geblokkeerd staat als onderpand te gebruiken voor een lening aan Oekraïne werd immens. Veel voorgangers van Bart De Wever zouden waarschijnlijk sneller geplooid hebben.

Alleen liep België dan wel immense risico’s. Niet alleen juridisch, maar ook economisch. De Russische rekeninghouders zouden waarschijnlijk een schadevergoeding geëist hebben. Nu, dat juridische risico hadden we nog kunnen opvangen door de betaling van zo’n schadevergoeding te spreiden over meerdere Europese landen.

Het grootste probleem was echter dat het gebruik van de Euroclear-tegoeden België zijn internationale geloofwaardigheid had gekost. Investeerders overal ter wereld zouden zich dan afgevraagd hebben of hun kapitaal wel veilig is in ons land. We liepen het risico om jarenlang buitengesloten te worden door de financiële markten.

Hoe hebben we dat rampscenario dan vermeden?

Achter Oekraïne blijven staan was lang een gemakkelijke keuze voor de Europese Commissie en de lidstaten: de Verenigde Staten betaalden toch de factuur. Zodra Europa plots zélf de portemonnee moest bovenhalen, werd het Euroclear-plan uit de hoge hoed getoverd. Nu, dat plan stond in de Europese wandelgangen al meer dan een half jaar op de radar, ook al deed men alsof het in november plots uit de lucht kwam vallen.

Het Europese plan was een regelrechte aantasting van onze soevereiniteit, en het ging ook lijnrecht in tegen alle principes van de rechtsstaat. Uiteindelijk gaf het verzet van de Italiaanse premier Giorgia Meloni de doorslag. Zij werd waarschijnlijk al langer discreet gebrieft door de ploeg van De Wever.

Ook de Franse en Duitse banken begonnen te beseffen dat zij wel eens schade konden oplopen door de confiscatie, waardoor uiteindelijk de Franse president Emmanuel Macron niet meestapte in het avontuur van bondskanselier Friedrich Merz.

Begint de steun voor Oekraïne af te brokkelen?

Met Euroclear voorlopig van de baan, moeten de Europese lidstaten de oorlog in Oekraïne uit hun eigen begroting betalen. Met als gevolg dat de onvoorwaardelijke steun al snel niet zo onvoorwaardelijk bleek. De Duitse minister van Defensie Boris Pistorius (SPD) reageerde bijvoorbeeld fel op de verklaring van NAVO-topman Mark Rutte dat Europa zich moet voorbereiden op oorlog. De Franse president wil intussen ook bilateraal onderhandelen met de Russen.

Stilaan groeit het besef dat er een vredesakkoord moet komen. Deze oorlog heeft intussen al een miljoen slachtoffers geëist. Die militaire vleesmolen moet stopgezet worden, maar zal Oekraïne daarvoor grondgebied moeten opgeven?

Ook tussen de VS en China liepen de geopolitieke spanningen hoog op?

Aan de ene kant gebruikt Trump de handelstarieven als vergeldingsmaatregel tegen dumping. Maar zijn regering gebruikt ze ook als een hefboom in strategische dossiers, bijvoorbeeld om de bevoorrading van strategische grondstoffen veilig te stellen, of om de industriële en militaire fundamenten van de Verenigde Staten te verstevigen.

Ik vind zelf vooral het Mar-a-Lago-akkoord van 2024 intrigerend, ik ben dan ook een monetair econoom. Dat akkoord omvat een groots opgezet plan om de dollar te devalueren. Waarom? Omdat een zwakkere dollar de concurrentiekracht van de Amerikaanse industrie en economie zou versterken, volgens het plan in elk geval.

Minister van Financiën Scott Bessent en vicepresident JD Vance willen met de handelstarieven de globale wereldeconomie ordenen naar de ideeën van Trumps economische adviseur Stephan Miran. Zij zien dat de sterke Amerikaanse dollar leidt tot een kapitaalstroom van buitenlandse valuta naar de VS. Zo blijft het Amerikaanse handelstekort groeien.

Vandaag zit de wereld in een vreemde situatie: Amerikanen kopen massaal Chinese spullen met hun sterke dollar terwijl China miljarden aan Amerikaanse overheidsobligaties aankoopt om die sterke dollar te ondersteunen. Bessent en Vance willen dit doorbreken en de dollar doelbewust verzwakken.

Zal zo’n monetair beleid de Amerikaanse economie niet destabiliseren?

Trump lijkt vandaag bereid om dat risico te nemen, wat hij in zijn vorige bewindsperiode niet was. Het is een wild plan dat geen enkele conventionele president zelfs maar zou overwegen, want er bestaat een risico van complete economische ontwrichting. Nu, Trump zal dit ook niet luidop aankondigen. Als het faliekant afloopt, kan hij zijn handen in onschuld wassen en Vance en consoorten aan de deur zetten als een soort Raspoetins. Zo werkt het nu eenmaal bij Trump.

De Amerikaanse beurs staat nu erg hoog door de AI-euforie, maar dat is een reus op lemen voeten. Als de Republikeinen in november 2026 de tussentijdse parlementsverkiezingen winnen, zal Trump misschien de stap durven zetten om de dollar in de economische strijd te gooien en een devaluatie uit te lokken.

De financiële markten worden in elk geval al nerveus doordat de Amerikaanse staatsschuld op 38.000 miljard dollar uitkomt — een absoluut record. Als Trump al te grote avonturen begint, kan de dollar wel eens beginnen wankelen. En dan kijkt iedereen naar de Federal Reserve, de Amerikaanse centrale bank, om de dollar te redden.

Veel hangt dus ook af van wie in mei wordt aangesteld als de volgende voorzitter van die Federal Reserve. Als dat een jaknikker wordt, ligt de weg open voor de devaluatie van de dollar. 2026 belooft dus een echte thriller te worden.