Waarom Zürich dure auto’s kiest en Basel goede trams? ‘Keuzevrijheid, maar in Vlaanderen zijn we daar bang van’

Met dertien nieuwe fusiegemeenten ziet Vlaanderen er in 2025 behoorlijk anders uit. Toch neemt het animo om verder te fusioneren af, want het geld is op. En dan nog. ‘Gemeentefusies zijn pure machtspolitiek. Er is geen enkel wetenschappelijk bewijs dat ze voor efficiëntere lokale overheden zorgen.’

Woonde u tot voor kort in Gooik? Dan woont u sinds 1 januari in Pajottegem, de nieuwe fusiegemeente die naast Gooik nu ook Galmaarden en Herne omvat. Of eerder in Kortessem, of in Wachtebeke? Dan woont u voortaan in de fusiegemeente Hasselt, dan wel Lochristi.

Laatste vrijwillige fusiegolf

Met dertien zijn ze, de nieuwe Vlaamse fusiegemeenten van 2025. Verwacht wordt dat ze weleens de laatste grote vrijwillige fusiegolf vormen. De Vlaamse overheid heeft de komende jaren immers veel minder financiële stimulansen om uit te delen aan fusiegemeenten.

Dat is althans de teneur van een eigen rondvraag in het nieuwe Doorbraak Magazine. Maar zijn fusies ook voordelig? Daarover zijn de meningen verdeeld. Vanuit economisch oogpunt zelfs niet echt, zo blijkt.

‘Er is geen enkel wetenschappelijk onderzoek dat zwart op wit aantoont dat grotere gemeenten beter en efficiënter bestuurd worden dan kleinere’, zegt bestuurseconoom Herman Matthijs (UGent). ‘In Nederland zie je dat goed: de budgettaire problemen doen zich daar voor in de grotere gemeenten en diezelfde grotere gemeenten slagen er ook minder in om voldoende personeel aan te werven.’

Zwitserse keuze

Voor Matthijs draaien de Vlaamse gemeentefusies dan ook niet om efficiëntie. ‘Fusies zijn politiek. In 1976 dienden ze om de CVP machtiger te maken. Vandaag dienen ze om bepaalde gemeenten meer geld te geven of, zoals in Oost-Vlaanderen, omdat gemeenten zo bang zijn om met Gent te moeten fusioneren dat ze dan maar een andere buurgemeente kiezen.’

Matthijs’ collega Geert Jennes sluit zich daarbij aan. Jennes woont en werkt in Duitsland, en is als econoom gespecialiseerd in federale staten. Hij is ook een grote fan van Zwitserland, een land waar gemeenten soms écht klein zijn.

‘De Vlaamse overheid wordt gekenmerkt door wantrouwen. Wantrouwen tegenover gemeenten, maar ook tegenover de burger, die best zo centraal mogelijk aangestuurd moet worden. Vergelijk dat met de Zwitserse steden Basel en Zürich. In de eerste stad is er een links bestuur en dus fantastisch openbaar vervoer, terwijl de tweede stad behoorlijk rechts is met dure auto’s en minder goede trams tot gevolg’, klinkt het.

‘Maar het is beleid zoals de inwoners dat in beide steden het liefst hebben. Dat is toch fantastisch, dat je als burger kan kiezen? Maar in Vlaanderen zijn we bang van zoveel keuze. Door de fusies zijn er minder gemeenten en is er dus ook minder keuze voor de burger. Terwijl concurrentie toch goed is? In Zwitserland beconcurreren gemeenten en deelstaten elkaar zelfs fiscaal.’

Nieuwsgierig naar meer? Ontdek dan het volledige artikel in het nieuwe Doorbraak Magazine. Te koop in de betere krantenwinkel en op onze website.