‘Ik voelde me verraden door het pro-migratiebeleid van de Europese Commissie’

Nu de puzzelstukjes voor het nieuwe Europese migratiebeleid stilaan op hun plaats vallen, groeit het verzet bij linkse partijen en ngo’s. Zij vinden dat een aantal voorstellen veel te ver gaan. Die verontwaardiging mag eigenlijk geen verbazing wekken. In een interview met Doorbraak bevestigt gewezen Frontex-topman Fabrice Leggeri dat de vorige Europese Commissie een onverbloemde pro-migratie-agenda hanteerde.

Zoals u hier vorige week al kon lezen krijgt het Europese asiel- en migratiepact stilaan vorm. Gisteren raakten ook de ministers van Migratie het eens over een lijst met veilige landen van herkomst, waaronder Tunesië, Marokko en Egypte. Afgewezen asielzoekers die weigeren mee te werken aan hun terugkeer zouden voortaan ook hun uitkering kunnen verliezen of opgesloten worden. Daarnaast werkt de EU ook aan een lijst van zogenaamd veilige derde landen, wat de deur openzet voor een behandeling van asielaanvragen buiten de EU zelf.

Migratie-experts en mensenrechtenactivisten luidden gisteren al meteen de alarmbel over de stevige koerswijziging van de EU. Zij vinden de voorstellen te repressief en zien er ook een uitholling in van het recht op asiel.

Verontwaardiging

Die heftige reacties waren te voorspellen, maar zijn desondanks ook enigszins merkwaardig. Het recht op asiel garandeert immers geen keuzevrijheid, wél opvang in een veilig land. Zo stellen we vandaag vast dat zowat 40 procent van de asielzoekers die in België een aanvraag doet eerder al een rist veilige landen passeerde. Daarnaast kan men zich de vraag stellen wat, naast het verlies van uitkering en eventuele opsluiting, de andere opties zouden zijn om afgewezen asielzoekers die weigeren mee te werken aan hun terugkeer op andere gedachten te brengen.

Het protest ter linkerzijde tegen wat nu op tafel ligt – en wat uiteraard ook de vertaling is van het gewijzigde politieke landschap in Europa – lijkt dan ook vooral gedreven te worden door verontwaardiging over een EU die zich nu een stuk migratie-kritischer opstelt.

Verraden door de Europese Commissie

Hoe radicaal die koerswijziging wel is, mag ook blijken uit de getuigenis van Fabrice Leggeri. Die Fransman leidde van 2015 tot 2022 het Europese grensbewakingsagentschap Frontex, en stond dus jarenlang letterlijk en figuurlijk in de frontlinie van het Europese migratiebeleid. Anno 2025 zetelt hij in het Europees Parlement voor het radicaal-rechtse Rassemblement National.

Onder het bewind van Leggeri nam het personeelsbestand van Frontex stevig toe en transformeerde het naar een volwaardige politiemacht met meer dan 2.000 medewerkers en een budget van ruim 800 miljoen euro. In een gesprek met Doorbraak schetst Leggeri de context waarin hij in die periode moest werken.

‘Ik voelde me toen eigenlijk verraden door de Europese Commissie’, zo blikt hij terug. ‘De toenmalige Europese commissaris voor Migratie en Asiel, de Zweedse sociaal-democrate Ylva Johansson, liet er geen twijfel over bestaan dat het níét mijn taak was om illegale migranten buiten de EU te houden. ‘Whether you like it or not, your job and the job of border guards is to welcome migrants. Because Europe is an aging continent’, kreeg ik te horen in een gesprek waarbij enkel ikzelf en een nauwe medewerker aanwezig waren.’

Twee strekkingen

Die niet mis te verstane boodschap, zo geeft Leggeri aan, ging nochtans volledig in tegen het takenpakket dat de Europese wetgever voor Frontex had vastgelegd. Officieel moet dat agentschap instaan voor de veiligheid van de lidstaten en voor veilige en goed functionerende buitengrenzen. Leggeri: ‘Dat impliceert dat we onder meer strijd moesten voeren tegen illegale migratie en tegen mensenhandel. Maar het dient gezegd: al van bij de oprichting van Frontex in 2004 waren er ook op de werkvloer twee strekkingen.’

‘De eerste – en officiële – was dat Frontex in het leven was geroepen om de lidstaten te helpen bij hun grensbewaking. De tweede zag het agentschap eerder als een instrument om migranten te helpen. Toen ik er in 2015 aan de slag ging, viel het me ook meteen op dat vele zogenaamde migratie-experten daar een verleden hadden bij ngo’s. Dankzij de grote migratiecrisis van 2015 is het budget fors de hoogte ingegaan, maar de weerstand tegen een al te repressieve aanpak bleef bestaan. Ook op politiek niveau dus.’

Het volledige interview met Fabrice Leggeri verschijnt eind december.