Iraanse dissidente in België: ‘Amerikaanse interventie in Venezuela zet extra druk op regime in Teheran’

Sinds vorige week komen betogers in Iran opnieuw massaal op straat, en de Amerikaanse president Trump waarschuwde het Iraanse regime gisteren nog eens dat hij geen burgerdoden meer zal aanvaarden. De Iraanse Mahtab (schuilnaam, echte naam bekend bij de redactie) ruilde haar geboorteland tien jaar geleden in voor ons land en hoopt dat Trump nu ook in Iran doorduwt. ‘De Amerikaanse en Israëlische steun kan een echte gamechanger zijn.’ 

‘Ik ben opgegroeid in Teheran, in een ruimdenkende familie. Mijn jeugd was relatief onbezorgd, maar toen ik naar de universiteit ging, begonnen de problemen,’ klinkt het. ‘Ik ben toen onder meer enkele keren tegengehouden door de zedenpolitie omdat mijn hoofddoek niet goed zat. Naarmate ik meer in contact kwam met het regime, ben ik gaan beseffen wat voor een dubbelleven we in Iran eigenlijk leidden. Thuis werden we gestimuleerd om kritisch te zijn en konden we zeggen wat we dachten, maar eens op straat regeerden de voorzichtigheid en de angst. Dat is bijzonder vermoeiend, en daarom heb ik beslist om voor mijn masteropleiding naar België te trekken.’

Toen ze afgestudeerd was, wilde Mahtab niet meer terug naar haar geboorteland en besloot ze in ons land werk te zoeken. ‘Het hele systeem is in Iran zo corrupt dat het onmogelijk is geworden een goede job te vinden, tenzij je zelf het spel meespeelt én je ook achter het regime schaart. Dat kon ik niet meer.’ Intussen woont ze hier al flink wat jaren en keerde ze nog hooguit enkele keren terug naar Teheran om er haar ouders en familie te bezoeken. Hier houdt ze zich uit veiligheidsoverwegingen ver van publieke politieke uitspraken, en wil ze dus ook enkel onder een schuilnaam getuigen.

Wanneer heeft u uw ouders daar voor het laatst gezien of gehoord?

Drie jaar geleden ben ik nog eens naar Iran teruggegaan. Sindsdien is de situatie er zo onstabiel geworden dat ik het risico niet meer neem, maar mijn ouders zijn me hier intussen wel nog eens komen bezoeken. Eergisteren had ik hen dan voor het laatst aan de telefoon. Voorlopig is het internet in Iran nog niet afgesloten – wat drie jaar geleden na de gewelddadige dood van Mahsa Amini wél gebeurde – maar wanneer we met elkaar bellen, gebruiken we sowieso altijd de nodige codetaal.

De nieuwe protestgolf begon vorige week en er zouden intussen al minstens twintig doden zijn gevallen. Wat is er volgens u veranderd in vergelijking met eerdere protestacties, die finaal allemaal werden neergeslagen?

Protest tegen het islamitische regime is niet nieuw, dat klopt. Ik heb zelf ook nog meegemaakt hoe er mensen werden doodgeschoten op straat. Tegelijk is er iets fundamenteels veranderd: we krijgen steun uit het buitenland.

(Bitter) Niet uit Europa voor alle duidelijkheid. Na de dood van Mahsa Amini ben ik zelf nog naar Brussel gegaan om mee te gaan betogen, maar dat protest kreeg toen amper weerklank in de Belgische media. Een echte gamechanger ditmaal is natuurlijk de duidelijke Amerikaanse en Israëlische steun.

Wat verklaart volgens u de eerder lauwe politieke reacties in Europa op het nieuwe geweld van het regime in Teheran?

Ik kan me niet uitspreken over de politiek. Maar het valt me wel op hoe links de meeste media in West-Europa zijn. Ze scharen zich onvoorwaardelijk achter alle pro-Palestijnse acties en zijn anti-Israël, en dus blijkbaar ook tegen het anti-islamitische protest in Iran. Daarnaast tonen ze zich natuurlijk ook uitgesproken anti-Trump en hebben ze het blijkbaar lastig om het oprukkende islamisme hier te veroordelen.

De huidige protesten zouden vooral ontstaan zijn uit protest tegen de torenhoge inflatie in Iran. Gaat u mee in dat verhaal of zijn de prijsstijgingen in de winkels eigenlijk niet meer dan een dankbare trigger voor de betogers?

Ook de voorbije jaren was er telkens sprake van een concrete trigger toen de mensen plots op straat kwamen. Dat is nu opnieuw het geval, maar je moet goed beseffen dat Iran na bijna 50 jaar theocratisch regime eigenlijk een volledig mislukte staat is geworden. Er zijn gigantische problemen met de watervoorziening, de luchtvervuiling loopt er de spuigaten uit en heel wat goederen worden schaars terwijl de prijzen de pan uit swingen.

Bovendien komt het regime almaar meer in moeilijkheden naarmate bepaalde geldstromen uit het buitenland opdrogen. Enkel hiermee kunnen de machtshebbers zich immers blijven verzekeren van de steun van onder meer het veiligheidsapparaat en van hoge ambtenaren. In die zin zet de Amerikaanse interventie in Venezuela nu ook extra druk op het regime in Teheran. Het Westen heeft overigens ook nog iets goed te maken na de islamitische revolutie van Khomeini.

President Trump heeft Iran gisteren opnieuw gewaarschuwd dat nog meer geweld tegen betogers onaanvaardbaar is. Hoe kijkt de Iraanse bevolking nu naar Trump, en naar zijn dreigement om eventueel ook in Iran aan te sturen op een regimewissel?

Ik herinner me dat de grote meerderheid van de bevolking heel blij was toen Israël in juni twaalf dagen lang bombardementen en raketaanvallen uitvoerde op Iran. Dat kan vreemd lijken, maar die aanvallen waren heel gericht, met weinig burgerdoden. Ze viseerden dus duidelijk het regime. De kaarten liggen vandaag niet anders: voor veel Iraniërs is een mogelijke Amerikaanse interventie, al dan niet met hulp van Israël, de enige realistische kans om dit gehate regime eindelijk uit het zadel te lichten. Ze willen een open land met een overheid die geen jihadistische organisaties sponsort, maar normale betrekkingen heeft met de rest van de wereld.

Heeft u het gevoel dat er toch nog altijd sprake is van twee grote strekkingen binnen de Iraanse samenleving: enerzijds een conservatief-religieuze die het regime trouw blijft en anderzijds een groep die vrijheid en misschien zelfs democratie wil?

Enkele decennia geleden was dat zeker nog het geval. Anno 2026 keren zelfs religieuze Iraniërs zich tegen dit tirannieke regime. Het feit dat er af en toe ook gesluierde vrouwen opduiken in protestbetogingen is daarvan het mooiste bewijs.

Dé vraag is natuurlijk of er na al die jaren van onderdrukking en censuur nog wel voldoende mensen klaarstaan om de transitie na een machtswissel in goede banen te leiden? Op de totale chaos in een groot en strategisch belangrijk land zoals Iran zitten de VS of Israël natuurlijk ook niet te wachten?

Dat is een lastige kwestie. Iran is op zich al een heel groot en divers land, waar er altijd al veel politieke discussie was. Toch heb ik het gevoel dat het vertrouwen in Reza Pahlavi – de zoon van de laatste sjah die al tientallen jaren in de VS verblijft – binnen Iran echt aan het groeien is. Na de machtsovername door de ayatollahs werd de familie echt gehaat, maar intussen lijken almaar meer Iraniërs een aantal verdiensten van de sjah toch ook naar waarde te kunnen schatten. Zijn zoon Reza is een intelligente man die de bevolking opnieuw kan verenigen, lijkt me. Hij heeft intussen zelf ook een stevig plan uitgedokterd voor een overgangsperiode in de aanloop naar algemene verkiezingen.

Hoe schatten uw ouders en andere familieleden de kansen op een regimewissel op dit moment in?

Ze zweven tussen hoop, onzekerheid en vrees. Maar de uitdrukkelijke steun van de VS voor de demonstranten wakkert nu ook in Iran zelf hoop aan. Persoonlijk hoop ik vooral dat het snel gebeurt, want het land glijdt intussen almaar verder af richting armoede en chaos. Als de VS of Israël zelf al niet tussenbeide komen, dan hoop ik minstens dat de uitlatingen van president Trump het Iraanse leger of de politie  aanzetten tot actie van binnenuit.