Miranda is een beetje boos

‘Vuile rode slet’ en ‘walvis’, het zijn maar een paar van de liefkozingen die Miranda Ulens, algemeen secretaris van ABVV Vlaanderen, naar aanleiding van haar 1-mei video toebedeeld kreeg. Miranda is not amused. Ze schreef een vlammende column in De Morgen, en mocht in De Afspraak verder haar beklag doen over de verwildering der zeden op de sociale media.

De sociale media dus, waar iedereen van enig sociaal gewicht zich volop profileert om zich nóg gewichtiger te maken. Maar waar ook cafépraat de norm is, en alle nobody’s zich eens mogen laten gaan, al dan niet anoniem, en dikwijls met veel taal- en spelfouten die iets zeggen over de achtergrond van de scribent. En ja, het moet gezegd: Miranda zit als Haspengouws streekproduct goed in het vlees.

Klaagfeministen

Laten we toch een paar dingen duidelijk stellen. Miranda Ulens is niet mijn poetsvrouw of een Delhaize-kassierster, maar een topfiguur en spreekbuis van de socialistische vakbond. Ze heeft alle media ter beschikking om op eender welk moment een statement te maken. Ze doet dat in haar eigen stijl, en die is op zijn zachtst gezegd assertief, onderkoeld-dominant, niet gewend van tegengesproken te worden. ‘Aplomb’ is het juiste woord: als Miranda aan de gesprekstafel zit, vallen de vliegen dood en is het wachten tot ze klaar is. Dat een of andere sukkel, die nooit ofte nimmer in De Afspraak zal geraken, haar niet al te lieftallig bejegent, lijkt me dan toch geen reden om daar een staatszaak van te maken.

Maar dat deed ze dus wél. Haar passage in De Afspraak van 6 mei was een vertoning, zoals al haar publieke optredens: een goed voorbereide monoloog. Dit keer niet in het militante rood, maar in een maagdelijk witte outfit; dat scheelt in de perceptie. Qua entourage hadden ze het haar bijzonder gemakkelijk maakt. Buiten de onwennig monkelende kolonel Housen ontspon zich één grote koorzang van klaagfeministen, met ‘experte’ Catherine Van de Heyning, professor Fundamentele Rechten, in de rol van sidekick. En moderator Fatma Taspinar die mee dreef op de wolk van vrouwelijk ongenoegen. En dan nog een zangeresje, genaamd Els Pynoo, dat in het koor natuurlijk niet kon achterblijven.

Fatma liet de gelegenheid niet onbenut om haar dubbele handicap van vrouw en ‘gekleurde’ allochtone nog eens in de verf te zetten. Die riedel draait ze geregeld af, het hoort bij haar persoonlijke PR. Bij wijze van check heb ik het tv-beeld stilgezet en ben met mijn neus op het scherm gaan kijken: ze is blanker en ziet er Vlaamser uit dan ikzelf. Racistische commentaren op haar uiterlijk of afkomst? Van wie? Waar? La Taspinar poseert dus als slachtoffer, en in het gezelschap van Miranda Ulens is dat een bijna pervers schouwspel. Want het is dubbel: bij BV’s wordt de zogenaamde ‘bagger’ een trofee, een nieuw statussymbool waardoor men zich van het plebs onderscheidt.

Lange tenen

Maar Miranda is dus echt een beetje boos. Ik zou hier als amateur-gynaecoloog een heel verhaal kunnen ophangen over hormonen, biologische klokken en menopauzale opvliegers. Vrouwen, zelfs van de carrure van Ulens, worden dan onzeker en prikkelbaar. Gwendolyn Rutten, ook een politica die zelf altijd de schijnwerpers opzocht, ontdekte op dat moment dat ze in een wereld vertoefde vol seksisme en ‘toxische mannelijkheid’. Terwijl, eerlijk gezegd, de maatschappij zienderogen vervrouwelijkt, het meest nog in de intellectuele beroepen, en de fameuze manosphere eerder een gezelschap is van mannen die zich achtergesteld voelen.

Maar ik wil nog iets kwijt over lange tenen en teergevoeligheid, vooral bij mensen met macht en status. In mijn boekje Terug naar Malpertus had ik het over humor, satire, en de steeds smaller wordende speelruimte van deze uitdrukkingsvormen. Dat een getalenteerde komiek als Philippe Geubels zich heruitgevonden heeft als angstcoach, en zijn collega Kamal Kharmach in een VRT-programma nu mislukte ondernemers adviseert, is misschien een veeg teken. Humor, zeker in de stoute, rebelse vorm, past niet meer in de maatschappij van het universele slachtofferschap.

Het valt daarbij op dat ook cartoonisten zich inhouden. Terwijl dankzij AI werkelijk iedereen de meest knotsgekke filmpjes kan maken, zie ik, zeker in Vlaanderen, steeds minder cartoons waar politici en BV’s met hun uitvergrote lichamelijke eigenaardigheden te kijk worden gezet. ‘Konijnentand’ Guy Verhofstadt moet zowat de laatste collectieve karikatuur geweest zijn. Vandaag is het oppassen geblazen, en naarmate de vrouwen het politieke toneel bezetten worden termen als ‘fatshaming’ gemeengoed. Walvis is dood, mijnheer.

Geuzentitels

Dat is méér dan een puur stilistische kwestie. Het nieuwe taboe van de bodyshaming – zelfs bij iconische figuren – kadert in een bredere censuur van woorden en ideeën. De Mohammedcartoons waren in dat opzicht een kantelpunt: een profeet die men volgens de islam niet eens mág uitbeelden, dus blijf eraf, voor uw eigen gezondheid.

Of denken we maar aan de fameuze Aalsterse carnavaleditie van 2019, waar de Joodse haakneuzen tot in Israël opschudding veroorzaakten. Door overal racisme, seksisme en antisemitisme te ontwaren, en daar zelfs juridische consequenties aan te koppelen, holt men die begrippen uit en moedigt men de semi-ondergrondse vuilbekkerij net aan.

Dus ja, helaas voor Miranda: het is een lakmoesproef voor de democratie als de gewone man kan/mag spotten met Rubensiaanse vakbondsmadammen. Misschien gaat dat óók wel over ‘fundamentele rechten’. En smile please: de gouden regel blijft dat je humor – ook platte – met humor beantwoordt, misschien van een iets subtielere soort dan.

Het begrip ‘geuzentitel’ is ten onrechte in de vergeethoek geraakt: de kunst om een belediging te transformeren tot compliment. Vrouwen, zwarten, Joden, West-Vlamingen, socialisten, inwoners van Tienen: laat u niet opslorpen door de wokiaanse melancholie, en zie de karikatuur als een teken van verdoken genegenheid. Dat zegt u de columnist die onlangs op X nog de eretitel van ‘lelijke anti-intellectuele schijnheilige West-Vlaamse vetzak’ kreeg toebedeeld. Ach, een witte oudere hetero-man moet sowieso niet komen zagen. Vive le Gueux.