fbpx


Cultuur, Onderwijs, Religie
Vier voetnoten

Rondas: Links praat niet mét maar slechts over rechts. Met LEF als voorbeeld.




Wat het verschil is tussen links en rechts weten de lezers van Doorbraak maar al te goed. Doorbraak wordt in de kranten meestal geciteerd als ‘de rechtse webstek Doorbraak’, terwijl de meeste lezers van Doorbraak ervan overtuigd zijn dat diezelfde kranten behoren tot de linkse sfeer. Maar als die lezers, mezelf erbij gerekend, het verschil tussen links en rechts moeten uitleggen, dan reageren ze zoals Augustinus: als men het hen niet vraagt dan weten ze het wel, maar als men…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Wat het verschil is tussen links en rechts weten de lezers van Doorbraak maar al te goed. Doorbraak wordt in de kranten meestal geciteerd als ‘de rechtse webstek Doorbraak’, terwijl de meeste lezers van Doorbraak ervan overtuigd zijn dat diezelfde kranten behoren tot de linkse sfeer. Maar als die lezers, mezelf erbij gerekend, het verschil tussen links en rechts moeten uitleggen, dan reageren ze zoals Augustinus: als men het hen niet vraagt dan weten ze het wel, maar als men het hen vraagt kunnen ze het weer niet gezegd krijgen. Om aan dit dilemma te ontsnappen moeten we anders tewerk gaan. Dan vragen we aan linksen wat rechts is, en aan rechtsen wat links is. Dan peilen we naar elkaars vooroordelen en naar de karikaturen die de ene zich van de andere vormt, en daar kunnen we toch al heel wat bij opsteken.

Mit Rechten reden / Mit Linken leben

Daarom lees ik graag in twee Duitse boekjes die over ‘de andere’ gaan.

Het ene heet Mit Rechten reden, wat gewoon wil zeggen ‘met rechtsen spreken’. Het is geschreven door drie linkse Duitse auteurs die zich ironisch afvragen hoe je  met rechtsen van gedachten kunt wisselen in weerwil van hun verwerpelijke overtuigingen. Moet lukken, is het besluit (alhoewel ze vinden dat zijzelf gelijk hebben). Het andere boek lijkt daar wel een antwoord op: het heet namelijk Mit Linken leben. Daarin vragen twee rechtse Oostenrijkse auteurs zich ietwat ernstiger af hoe je in godsnaam samen met linksen een leven zou kunnen leiden. En ofschoon ze evenzeer als hun collega’s van hun eigen gelijk uitgaan, concluderen ze eveneens dat dit niet helemaal onmogelijk is.[1]

Na enkele bladzijden lectuur wordt duidelijk dat Koen Lemmens’ boek over de dwalende beeldenstormer[2] dat ik hier vorige week besprak, in wezen niet over die beeldenstormer gaat maar over mensen die zich aan tradities willen vastklampen – rechtsen dus, naar een oude definitie van wat ‘rechts’ is. Hij richt zich tot een politiek correcte lezer die hij met zijn essays tot redelijkheid tegenover rechtse tendensen wil bewegen. Met andere woorden, hij wil über Rechten reden, niet mit Rechten.

Pro kennisonderwijs

Het door rechts betreurde verleden maakt part en deel uit van de traditie die Lemmens gerespecteerd wenst te zien. Daarom hecht hij ook veel belang aan de overdracht van traditie. Een van die ‘overdragers’ is het onderwijs en dan luidt zijn vraag uiteraard of een pluralistische en diverse samenleving veel gemeenschappelijke kennis kan overdragen. En of het nog zin heeft dat te proberen. Gezien het publiek dat hij beoogt is het aannemelijk dat hij er twintig bladzijden over doet om tot een kloek besluit te komen. Maar na al dat wikken en mikken schiet hij toch recht in de roos: hij is namelijk tegen de gemeenschappelijke sokkel, tegen het uitstel van studierichting, en tegen de one size fits all-benadering.  Immers, kennis en vaardigheden die op school niet worden aangeleerd, zegt hij, worden later privileges voor de beter gesitueerden (blz. 136). Hij kant zich tegen de opvatting dat kennis het product is van machtsstructuren (volgens Foucault) of dat kennis zou functioneren als een distinctiemechanisme (volgens Bourdieu) (blz. 162). Hij bekritiseert het leefwereldargument, waarvolgens kennis slechts kan overgedragen worden via de zogenaamde ‘belevingswereld’ van de jongeren.

Ik kan iedereen die met onderwijs en overdracht begaan is deze hoofdstukken over school en emancipatie aanraden, temeer omdat ze geschreven zijn door een auteur die zich als essayist en niet als expert gedraagt. Het zijn de experten die het onderwijs hebben gebracht tot het peil waarop het nu staat, en dat pleit niet voor hen. Lemmens argumenteert ook tegen de taalrelativisten en taalpluralisten die in naam van een chimerische meertaligheid het statuut van een Vlaamse standaardtaal via de school aan het saboteren zijn.

Tot hier maakt Lemmens zijn ondertitel waar: tegen de huidige mode in, is een bewuste omgang met de traditie broodnodig.

Tegen godsdienstonderwijs en pro LEF

Maar die bewuste omgang met traditie wordt een bewuste begeleiding naar de uitgang in het geval van de godsdienstlessen in het katholiek onderwijs in Vlaanderen.

Hier schaart Lemmens zich, met een zelfverzekerdheid die de lezer tot dan toe (blz. 169) van hem niet gewoon is, vierkant achter LEF (Levensbeschouwing, Ethiek, Filosofie), een politiek initiatief van mensen die via de opheffing van het huidige verplichte godsdienstonderwijs, uiteindelijk ook het hele katholiek onderwijs afgeschaft willen zien. Het gaat over een voorstel om in alle onderwijsnetten het eenheidsleervak en plichtvak LEF in te voeren, waarin ter vervanging van de vakken zedenleer en godsdienst gedurende twaalf jaar informatie over godsdiensten zou moeten gedoceerd worden. Nergens is de auteur zo partizaan als in verband met LEF. Deze voor zijn stijl ongewone vehementie, die helemaal niet past bij het opzet van voorzichtige traditieverdediging, is beter te begrijpen als men weet dat hij in 2011 tot de eerste ondertekenaars van het LEF-manifest behoorde.

Lekenvak, geen klerikaal vak

Ik protesteer.

Ik protesteer vanuit mijn respect voor de lange Vlaamse evoluerende traditie van godsdienstonderwijs. Vandaag is dat een lekenvak voor leken geworden, door leken gegeven en totaal gedeklerikaliseerd. Dat is het beste wat het godsdienstonderwijs kon overkomen. Het is niet mogelijk het opnieuw te klerikaliseren; de kerk heeft er gelukkig het personeel niet meer voor. Dit is een ingrijpende evolutie waar men jammer genoeg nooit bij stilstaat. Dit is duidelijk een vorm van ware laïcité.[3]

Daarenboven acht ik het onmogelijk om de culturele erfenis van het christendom over te dragen via zogenaamde ‘informatielessen’. Met ‘informatie’ gaat men natuurlijk niet in op de langste en diepste traditie in de geschiedenis van de westerse cultuur.

Levensgevaarlijke discussielessen

Maar er is nog een ander, praktisch bezwaar dat zijn tentakels uitstrekt tot de wortels van onze samenleving. Het LEF-voorstel wil maar niet inzien dat mede in het kader van de huidige kennisvijandige pedagogiek en didactiek, dit zogenaamde informatieprogramma al snel zal ontaarden in discussie-onderwijs, in de hand gewerkt door de doelstelling om godsdiensten te vergelijken. Een brisant opzet. Wie een beetje op de hoogte is van de toestanden in het Franse onderwijs zou moeten vrezen voor escalerende discussies met moslimadolescenten en hun entourage.[4]

Leraars zullen weten wat ik bedoel. Niemand zit daarop te wachten.  Discussielessen dienen tot niets, brengen niets bij, zijn geen onderwijs en zijn op de koop toe nog eens gevaarlijk ook. Samuel Paty is er het leven bij ingeschoten. De realiteit heeft de seculiere antitraditionalisten ingehaald. Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom ik al een tijd van de LEF-voorstanders niets meer heb gehoord, tot vorige week tenminste, toen ik het hoofdstuk daarover in Lemmens’ boek las. De ondertitel bij dat hoofdstuk luidt een beetje gemeen  ‘Onwetendheid in stand gehouden door een levensbeschouwelijke oligarchie’. Mag ik deze omschrijving beschouwen als zijn definitie van ‘traditie’ in dezen? Ik vrees van wel, dat is het wat hij ons duidelijk wil zeggen. Als we even aannemen dat voorstanders van LEF ‘links dragen’ en de tegenstanders van LEF rechts dragen, heeft Koen Lemmens hier dan met, of eerder over rechtsen gesproken? En voor een bewuste omgang met traditie, of eerder voor een afschaffende omgang? ’t Is maar een vraag.

Nu blijft er nog een traditiedrager over die door Lemmens wat misdeeld wordt, en dat is de Vlaamse identiteit met als subfenomeen die fameuze canon. Daarover heb ik het de volgende keer.

Maar als ik ondertussen van mijn twee Duitse boekjes er dan toch één moet uitkiezen, dan ga ik toch voor de scherpere analyses van Mit Linken leben.

_______

[1] Leo /Steinbeis / Zorn, Mit Rechten reden. Ein Leitfaden, Klett-Cotta, Stuttgart, 2017; Martin Lichtmesz & Caroline Sommerfeld, Mit Linken leben, Verlag Antaios, Schnellroda, 2017.
[2] Koen Lemmens, De dwaling van de beeldenstormer. Waarom we bewust moeten omgaan met de traditie. Lannoo, Tielt, 2021. Zie ook J.P.Rondas, ‘Rondas las Koen Lemmens’ boek De dwaling van de beeldenstormer’ op Doorbraak, 17 april 2021.
[3] Ik schreef daarover in mijn artikel ‘Pleidooi voor de zwakke godsdienstles’, in Streven april 2012, p. 318-325.  
[4] Schokkende voorbeelden zijn te vinden in het verslag van het grootscheepse onderzoek van Georges Bensoussan, Une France insoumise. Les voix du refus, met voorwoord van Elisabeth Badinter, uitgegeven bij Albin Michel, 2017. Een ander onderzoek dat niets aan de verbeelding overlaat, uitgevoerd en geschreven door ‘jeugdsociologen’: Olivier Galland en Anne Muxel, La Tentation radicale. Enquête auprès des lycéens, PUF, 2018.

Luister ook naar onze andere podcasts


[ARForms id=103]

Jean-Pierre Rondas

De auteur is voorzitter van Stem in 't Kapittel vzw, de uitgever van Doorbraak

Dit artikel delen


Als abonnee kan u dit artikel gratis verspreiden via sociale media en doorsturen naar uw vrienden. Zij zullen dit artikel volledig kunnen lezen zonder abonnee te zijn of zonder een (proef)abonnement te nemen. Zij krijgen bij het lezen de vermelding dat dit artikel door u wordt aangeboden. Als u dit via email doorstuurt, wordt het emailadres van uw vriend niet genoteerd in de databank.

Commentaren en reacties


Kijk vooraf even op onze Spelregels en technische problemen
Commentaar open
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.
Reacties - klik hier
Als ingelogde bezoeker kan u hier de reacties lezen en deelnemen aan het debat.