fbpx


Multicultuur & samenleven

Frantz Fanon en de wieg van Woke

Militant in de strijd tegen de 'witman'


Aangeboden door deze bibliotheek


Dit plus-artikel wordt u aangeboden door deze bibliotheek die voor u een abonnement nam.

Vindt u het interessant? Neem dan vandaag uw eigen gratis proefabonnement van 30 dagen.



Maart was internationaal de maand van de zwarte trots met sedert 2017 een hoofdstuk in Vlaanderen en Brussel. Black History Month is een goed moment om te kijken naar de revolutionaire boeken van Frantz Fanon. De wieg van de hedendaagse woke-beweging. Tijdens zijn korte leven publiceerde de Frans-Martinikaanse Frantz Fanon (1925-1961) 'Peau noire, masques blancs' (1952) en 'Les damnés de la terre' (1961). Zijn oeuvre was voor de gekoloniseerde zwarten een Oud én Nieuw Testament. Vandaag zijn het voor woke-militanten…

Niet ingelogd - Plus artikel - log in of neem een gratis maandabonnement

U hebt een plus artikel ontdekt. We houden plus-artikels exclusief voor onze abonnees. Maar uiteraard willen we ook graag dat u kennismaakt met Doorbraak. Daarom geven we onze nieuwe lezers met plezier een maandabonnement cadeau. Zonder enige verplichting of betaling. Per email adres kunnen we slechts één proefabonnement geven.

(Proef)abonnement reeds verlopen? Dan kan u hier abonneren.


U hebt reeds een geldig (proef)abonnement, maar toch krijgt u het artikel niet volledig te zien? Werk uw gegevens bij voor deze browser.

Start hieronder de procedure voor een gratis maandabonnement





Was u al geregistreerd bij Doorbraak? Log dan hieronder in bij Doorbraak.

U kan aanmelden via uw e-mail adres en wachtwoord of via uw account bij sociale media als u daar hetzelfde e-mail adres hebt.








Wachtwoord vergeten of nog geen account?

Geef hieronder uw e-mail adres en uw naam en we maken automatisch een nieuw account aan of we sturen u een e-mailtje met een link om automatisch in te loggen en/of een nieuw wachtwoord te vragen.

Uw Abonnement is (bijna) verlopen (of uw browser moet bijgewerkt worden)

Uw abonnement is helaas verlopen. Maar u mag nog enkele dagen verder lezen. Brengt u wel snel uw abonnement in orde? Dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Heeft u een maandelijks abonnement of heeft u reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw abonnement bij voor deze browser en u leest zo weer verder.

Uw (proef)abonnement is verlopen (of uw browser weet nog niet van de vernieuwing)

Uw (proef)abonnement is helaas al meer dan 7 dagen verlopen . Als uw abonnementshernieuwing al (automatisch) gebeurd is, dan moet u allicht uw gegevens bijwerken voor deze browser. Zoniet, dan kan u snel een abonnement nemen, dan mist u geen enkel artikel. Voor 90€ per jaar of 9€ per maand bent u weer helemaal bij.

Als "Vriend van Doorbraak" geniet u bovendien van een korting van 50% op de normale abonnementsprijs.

Reeds hernieuwd, maar u ziet toch dit bericht? Werk uw gegevens bij voor deze browser of check uw profiel.


Maart was internationaal de maand van de zwarte trots met sedert 2017 een hoofdstuk in Vlaanderen en Brussel. Black History Month is een goed moment om te kijken naar de revolutionaire boeken van Frantz Fanon. De wieg van de hedendaagse woke-beweging.

Tijdens zijn korte leven publiceerde de Frans-Martinikaanse Frantz Fanon (1925-1961) ‘Peau noire, masques blancs’ (1952) en ‘Les damnés de la terre’ (1961). Zijn oeuvre was voor de gekoloniseerde zwarten een Oud én Nieuw Testament. Vandaag zijn het voor woke-militanten gewijde woorden, amper gelezen, zoals veel klassiekers, maar intellectueel versiersel voor de strijd tegen de witman: ‘We zullen geen greintje medelijden hebben met de gouverneurs en missionarissen van weleer. Wie de neger adoreert is voor ons even ziek als wie hem verfoeit.’

Jean-Paul Sartre, een draaikont die zijn gezellin, Simone de Beauvoir, intellectueel uitbuitte, schreef het voorwoord van ‘Les damnés de la terre’: ‘Wij (witte kolonisten) zijn degenen die wind hebben gezaaid. De storm dat is hij (de gekoloniseerde van kleur). Als zoon van het geweld put hij daar ieder moment zijn menselijkheid uit: wij waren mensen ten koste van hem, hij wordt mens ten koste van ons. Een andere mens, van betere kwaliteit… Wanneer de laatste kolonist dood, gerepatrieerd of geassimileerd is, verdwijnt de minderheidssoort en maakt zij plaats voor een socialistische broederschap.’

John Lennon

De Antwerpse professor Walter Weyns, docent sociologie en cultuurkritiek, noemt in zijn schitterende ‘Wie, wat, woke?’ (Pelckmans, 2021) – vorige week lovend besproken in de boekenkatern van NRC Handelsblad – schrijver, gestudeerd psychiater van Lyon en activist Fanon de aanjager van Stokely Carmichael, leider van Black Power en tegenstander van het vreedzame verzet à la Martin Luther King.

Walter Weyns: ‘Je kunt de woke-beweging een dekoloniseringsbeweging noemen. Tenminste als je de dekolonisering opvat in zijn  ruimste metaforische betekenis, zodat ook vrouwen, homo’s en andere minderheden, net als de zwarten in de VS worden bekeken als “inlandse kolonies” waar de witte heerser ooit mee kon doen en laten wat hem beviel, maar die zich nu van zijn dwingelandij bevrijden.’

John Lennon schreef bij het succes van Carmichael de song: “Woman is the nigger of the world”.

Tegennatuurlijk

Onhandig en haast tegennatuurlijk is dat veel schuimbekkende anti-koloniale helden geboren en getogen zijn in de meest welopgevoede bourgeoisie. Fanon kwam ter wereld in een gezin met knechten en meiden, privé-muzieklessen, een comfortabele huis in Port-au-Prince, hoofdstad van het Antilliaanse Martinique, een Franse kolonie, en een buitenverblijf met luxueuze tuinen. Vader was ambtenaar, zijn half blank, half zwarte moeder was een zakenvrouw. Frantz ontving een goede opvoeding aan het Lycée Schoelcher waar de zwarte dichter Aimé Césaire letterkunde onderwees. Fanon sloot in 1944 aan bij de Vrije Fransen van Charles de Gaulle en leerde daar de hiërarchie kennen van blank en zwart. Antillianen beschouwden zich beter dan de zwarte Afrikanen,  Arabieren keken neer op al wat zwart was, van waar ook. De Fransen rangschikten de Antillianen boven de Arabieren en de zwarte Afrikanen maar waren overtuigd van hun eigen superioriteit vergeleken met alle andere kleuren van de regenboog.

De filmliefhebber Fanon zag op zijn 24 ‘Home of the Brave’ uit 1949, waarnaar hij meermaals verwijst in ‘Peau noire, masques blancs’. De zwarte hoofdacteur is GI met blanke soldaten en keert van een raid terug met een hysterische verlamming. De dokter koppelt zijn inzinking aan de confrontatie met het racisme van zijn kinderjaren, de erfenis van 150 jaar slavernij, het tweederangse burgerschap en ‘being different’.

Bloedig militarisme

Een constante bij Fanon is dat zwarten de prijs van de vrijheid niet kenden omdat zij er nooit voor vochten. De sleutel van zijn acties – onder meer als guerrillero van het FNL in Algerije – is inderdaad dat vrijheid zonder gewelddadige strijd waardeloos is. Het FLN was zijn voorbeeldkorps met bommen en hinderlagen waarop de Fransen reageerden met schrikbarende meedogenloosheid. Fanon koos in discussies onder revolutionairen altijd voor de harde lijn.

In bijeenkomsten van anti-koloniale leiders, waar hij voor de FLN-regering in ballingschap gezant was, luidde zijn mantra: dekolonisering is van nature gewelddadig. De leiders van het FLN beleden een bloedig militarisme en ontwikkelden zich tot autoritairen die rivalen en dissidenten uitroeiden. In het jaar van de Algerijnse onafhankelijkheid werden tienduizenden ‘harkis’, (Franse moslims die meevochten tegen de onafhankelijkheid in Algerije), vaak ongeletterde boeren die opgeëist waren door de Franse staat, afgeslacht: voortgesleurd achter auto’s of paarden, de ogen en testikels weggesneden of gewikkeld in een brandende Franse vlag gedrenkt in benzine. Fanon voorspelde: ‘De slaaf wil zijn zoals de meester’. Inderdaad. In tegenstelling tot de vrome beloften van het FLN om een lekennatie op te bouwen verklaarde onafhankelijk Algerije prompt dat elke niet-moslim geen burger kon worden.

Picknick

Tegenover de opruiende taal en handelingen van Fanon staat het feit dat, in tegenstelling tot de strijd van het FLN, veel dekoloniseringen amper bloed deden vloeien. De Congolese onafhankelijkheid van 1960 was een picknick en geen jarenlang moordpartij. Senegal en Ivoorkust wonnen gefaseerd en bureaucratisch hun eigenheid. De Independence Day van Ghana, waar Fanon in de jaren vijftig verbleef, verliep voor hem treiterig.

Zes maart 1957 was een festival bijgewoond door vice-president Richard Nixon, de hertogin van Kent en Martin Luther King. Voor Fanon was oplichterij het woord voor dergelijke onafhankelijkheid. Hij vereerde Sékou Touré van Guinea die nooit zijn despotisme verhulde en een Afrikaanse stalinist werd. Ook in de buurkolonie van Congo, het Portugese Angola, speelde Fanon een vuile rol door de steun voor het MPLA van het FLN, colporteur van bevrijdingen, om te buigen naar Roberto Holden, een tribalist, speeltje van de CIA, oorlogsheer, zonder legitimiteit. De macho was in tegenstelling tot het MPLA gelukkig als hij kon mitrailleren zonder vooreerst volkse steun op te bouwen.

Slotsom: de dekolonisering is een chaotische beweging met helden en burgerlijke snoevers. Woke is een chaotische beweging met helden en burgerlijke snoevers.

Frans Crols

Frans Crols was hoofdredacteur en directeur van het economisch magazine Trends en na zijn 65 werd hij vrije pen van ’t Pallieterke, Tertio en Doorbraak.