‘Oroppa’ en de links-liberale kerk

Een culturele elite die zegt wat wij moeten denken en doen, dat werkt niet. Niet op het Songfestival en ook niet in de Letteren.

Safae el Khannoussi (geboren in 1994 in Tanger, Marokko) is een Nederlands-Marokkaanse schrijfster. Haar debuut Oroppa werd door zowel de Volkskrant als Het Parool uitgeroepen tot het beste boek van 2024. In 2025 won het de Vlaamse literatuurprijs De Boon voor fictie en non-fictie en de Nederlandse Libris Literatuur Prijs.

Ik heb Oroppa onmiddellijk gekocht. Na 150 bladzijden heb ik het even opzij gelegd. Voornamelijk omdat ik het vervelend, warrig, een woordenbrij en ongestructureerd vond. Het lezen was een karwei. Je moet het herlezen en nog eens herlezen. En dan nog versta je er niets van.

Volkstribunaal

Het boek vertelt het verhaal van Salomé Abergel, een Joods-Marokkaanse kunstenares die plotseling verdwijnt. Parallel loopt het verhaal van haar beul, Yousef Slaoui, bijnaam De Pissende Pelgrim. Met de Libris verkeert El Khannoussi dus nu in het hoge gezelschap van Arnon Grunberg, Jeroen Brouwers, Connie Palmen en Tommy Wieringa.

Toch was ik blijkbaar niet alleen in mijn teleurstelling. Sinds enkele jaren is er ook een volkstribunaal voor de Letteren, genaamd Goodreads. Goodreads zou je gerust de popular vote van de literatuurfanaten kunnen noemen. Oroppa kreeg een rating van 3,52 (op 5). Wie even dieper in de recensies duikt, komt tot enkele verrassende conclusies.

Onvoldoende

Zo heb ik de 15 meest gelikete recensies geanalyseerd. Die gaan van 187 likes (recensent 1) tot 24 likes (recensent 15). Die zijn relevant, want je krijgt niet zo gauw meer dan 24 likes, op geen enkel sociale mediaplatform.

In totaal brengt ons dit op 10 recensies met 2 sterren op een totaal van 15. Dat is ontzettend veel. Denk eraan: 2 sterren staat voor slecht, 1 voor zeer slecht. Nader onderzoek van de laatste tien Libris-winnaars toont aan dat zo veel onvoldoendes erg zeldzaam is. Om niet te zeggen ongezien. Oroppa zit met een onvoldoende bij twee op de drie recensies.

Nu zou men kunnen besluiten dat dit wijst op een vooringenomenheid tegen een schrijver als El Khannoussi omwille van haar migratieachtergrond. Maar zoveel racisten op Goodreads ? 2 op 3 ? Dat is wel erg onwaarschijnlijk.

Europa

Waarom dan dit resultaat ? Veelal lezen we: wiens verhaal wordt hier verteld? Wie is wie en waar zijn we in het boek ? Heel veel verhaallijnen en perspectieven, overdadig, een lawine aan informatie, losgezongen, onnavolgbaar, chaotisch, woordenpap, ben blij dat ik het uit heb, doodvermoeiend…

Telkens belanden we in de roman bij een ander nieuw personage, met een naam maar zonder dat duidelijk is wie wie is, of het ertoe doet of niet. Heel verwarrend, want we krijgen niet echt zicht op wie ze zijn, ze zijn niet doorvoeld en hen aanraken lukt niet. Wel wordt er bijzonder veel gezopen en gerookt.

En zo vraag je je dan na het lange lezen af: wat als dit boek nu geschreven was door Jan Janssen uit Waterlandkerkje met als titel De Beul van Tanger. Zou die ook de Libris-longlist hebben gehaald, laat staan gewonnen?

Want één ding valt toch wel op: dit boek gaat helemaal niet over Europa (‘Oroppa’). We komen wel heel wat gezichten en stemmen tegen van immigranten uit Algerije, Tunesië en Marokko, gevlucht voor allerlei wrede terreur. Het gaat hen niet erg goed, maar meer weten we eigenlijk ook niet.

Dekoloniaal perspectief

En dan als bij paukenslag: ‘Europa voelde alsof je je begaf op de rug van een monsterlijk maar stokoud dier dat, getroffen door een zeldzame aandoening, zijn bewoners op ieder moment een weerzinwekkende catastrofe kon bezorgen door met zijn lijf te schudden’ of ook ‘het purgatorium – ergens tussen hemel en aarde in, tussen paradijs en hel’ of nog straffer ‘een morbide rustoord, dat wordt bewoond door bejaarden en wordt geregeerd door goddelozen. Nationale producten? Drugs, hoeren, flikkers’.

Deze politieke statements wekken de aandacht. Werden ze opgenomen omdat El Khannoussi werkt aan een promotieonderzoek over gevangenisabolitionisme vanuit een ‘dekoloniaal’ perspectief? Want waar is de link met de Beul van Tanger? In het hele boek kom je namelijk geen van die ‘bewoners en bejaarden’ tegen. De suggestie van een Europa als continent dat de migrant tot zelfhaat veroordeelt is daarom volkomen gratuit. Of was de titel er alleen maar als vuur voor latere promotie van het boek? Als zeldzame jonge Nederlands-Marokkaanse vrouw in het literair wereldje en met immigratie in de context van het Nederland van Geert Wilders overvalt je wel een Sihame El Kaouakibi-gevoel.

Oroppa kwam, zag en overwon. Het stond in de sterren geschreven. Ze moest winnen. Zeker de deugpronkers van de groen-links-liberale kerk zouden met niets minder vrede hebben genomen voor een boek met die titel en in die maatschappelijke context.