Tussen hip en heilig: verliest het katholieke onderwijs zijn ziel?

Hoe blijf je als school katholiek als de wereld rond je dat niet meer is? Dat is de vraag waar het katholieke onderwijs mee kampt. Het huidige bestuur kiest ervoor de eigenheid te bewaren door meer te zijn zoals de anderen.

De evolutie van katholieke scholen kan je zien aan de namen: Sint-Vincentius werd De Vlieger, Heilig Maagd College werd HeMaCo en Sint-Maarteninstituut wordt SMI. Het moet hip zijn en die heiligen… Al gaat het ook de tegengestelde richting uit: HeMaCo werd uiteindelijk Oscar Romerocollege en een nieuwe scholengroep kiest als naam Priester Daens College.

Want zo een naam is niet zomaar een naam, het is een programma. Een Priester Daens College of Oscar Romerocollege, dat brengt een kijk op de wereld, ‘de schepping’ mee. De naam is de identiteit van de school. Een programma dat door directie en leerkrachten wordt uitgedragen.

Wil dat zeggen dat enkel gedoopten en gelovigen les mogen geven in het katholieke onderwijs? Neen, maar ze moeten wel de identiteit van de school ondersteunen. Maar wat is dat, die identiteit van een katholieke school?

Katholieke dialoogschool

Nog niet zo lang geleden ontwikkelden theologen zoals Lieven Boeve en Didier Pollefeyt het concept van de ‘katholieke dialoogschool’. Daarbij staat de school vanuit haar eigen katholiek zijn open voor andere levensbeschouwingen. ‘Wij zijn katholiek en wat bent u?’ Het is een uitdaging voor anderen om hun levensbeschouwing te expliciteren en in gesprek te brengen met de katholieke, christelijke. Want uiteraard zijn ook niet alle leerlingen katholiek of zelfs gedoopt.

Concreet zijn het gelovige leerkrachten, waaronder vaak godsdienstleerkrachten, die dat gesprek bewust aangaan en activiteiten ontwikkelen om zo de katholieke identiteit van de school uit te diepen. In een ideaal scenario behoort ook de directie tot die groep.

Gevoel van schaamte

Een zeer diverse groep heeft zich tegen het concept van de katholieke dialoogschool verzet. Voor de ene ging het te ver en voor de andere niet ver genoeg. Dat heeft de weg geplaveid voor wat we vandaag zien. Lieven Boeve werd als hoofd van het katholieke onderwijs ingeruild voor Bruno Vanobbergen en er komt een verwatering.

De Guimardstraat kiest voor ‘christelijke waarden’. Want katholiek, daar schamen ze zich een beetje voor. En geen geloof, maar waarden. Het is een riedeltje dat al decennia meegaat. Het begrip ‘christelijke waarden’ wordt gebruikt door iemand die niet durft zeggen katholiek te zijn, of door iemand die het niet is en dat niet durft toe te geven.

Het discours van christelijke waarden verzinkt in braafheid, wolligheid en progressieve algemeenheid. Er mag vooral niets gezegd worden waar iemand tegen zou kunnen zijn. Het is een identiteit vormgegeven door iemand die er beschaamd voor is.

Waarden wegen

Er zal dus niet één ‘christelijke waarde’ zijn van het Katholiek Onderwijs Vlaanderen die het GO! niet onderschrijft. Wat is dan nog de eigenheid van het katholieke onderwijs? Hoe christelijk zijn die waarden?

Een voorbeeld. ‘Zorg dragen voor elkaar, met bijzondere aandacht voor de meest kwetsbaren.’ Een christelijke waarde toch? Met daarbovenop ‘de waardering voor de waardigheid van elke persoon, ongeacht achtergrond, met ruimte voor wederzijds begrip’.

De eigenheid voor christenen is dat ze dat doen als antwoord op Jezus’ oproep tot naastenliefde. Naastenliefde als dienst aan de Heer. ‘Wat je aan de minsten van de mijnen hebt gedaan…’ Maar van Jezus is vaak geen sprake…

De verwijzing naar Jezus eruit halen maakt er een humanistische gedachte van. Ook mooi, maar een fundamenteel verschil. Het is namelijk niet katholiek of christelijk meer. Bezoekt u anders in het Antwerpse museum aan de Stroom de tentoonstelling Compassion maar. Aandacht voor wie het moeilijk heeft is niet exclusief christelijk.

Braakliggend terrein

In hun levensbeschouwelijke verwardheid zijn ze kinderen van hun tijd, maar eigenlijk doet het Katholiek Onderwijs Vlaanderen het tegenovergestelde van wat men moet doen. Jongeren groeien vaak op in een levensbeschouwelijk braakveld. Er groeit van alles op hun levensbeschouwelijke akker. Mooi en lelijk.

Je (consistente) levensbeschouwing zelf moeten opbouwen met ouders die het vaak ook niet zo goed weten is een hele uitdaging. Misschien is dat net de reden dat zoveel jonge mensen vandaag de weg kwijt raken.

Het katholieke onderwijs kan putten uit tweeduizend jaar christelijke traditie in zingeving om jongeren te inspireren en uit te dagen. Met do’s en dont’s. Dat kan je enkel als je er niet beschaamd over bent. Ze hadden ook kunnen kiezen voor het aanhalen van de banden tussen de geloofsgemeenschap en de katholieke school. Als de school niet katholiek is, waarom bestaan er nog aparte scholenkoepels en -netten?