Vandaag 1961: Frans van Cauwelaert overleden, zijn zigzagkoers tekende de CVP

Op 17 mei 1961 overlijdt in Antwerpen de Vlaamse advocaat en politicus Frans van Cauwelaert op de leeftijd van 81. Hij is geboren in het Brabantse Onze-Lieve-Vrouw-Lombeek en doctoreert tweemaal aan de KULeuven (rechten en filosofie). Van Cauwelaert wordt in 1910 volksvertegenwoordiger voor de Katholieke Partij, wat hij blijft tot zijn dood. In de Kamer is hij de gewiekste leider van de kleine katholiek-flamingantische groep. Met de liberaal Louis Franck en de socialist Camille Huysmans, samen de ‘drie kraaiende hanen’ genoemd, start hij in 1911 een grote campagne voor de vernederlandsing van de Gentse Rijksuniversiteit. De vernederlandsing in 1916, door de activisten gerealiseerd in samenwerking met de Duitse bezetter, vindt in zijn ogen geen genade.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog vertrekt Van Cauwelaert naar Nederland en sticht er met de liberaal Julius Hoste jr. het weekblad Vrij België en een anti-activistisch Vlaams-Belgisch Verbond dat pleit voor eentaligheid in onderwijs, justitie en bestuur, en voor aparte Vlaamse en Waalse legereenheden. Zijn strategie is om eerst dit ‘minimumprogramma van de Vlaamse Beweging’ tot stand te brengen, om daarna vanuit een positie van sterkte over verdere autonomie te kunnen onderhandelen. Hij houdt niet op de doorslaggevende betekenis van de Vlaamse demografische meerderheid in de verf te zetten en beschouwt federalisme als een zwaktebod. Een akkoord met de Vlaams-nationalisten wijst hij af.

Op 4 december 1918 verschijnt het eerste nummer van de krant De Standaard, opgericht door Frans van Cauwelaert met Alfons van de Perre en Arnold Hendrix. Daarnaast is hij van 1921 tot 1932 burgemeester van Antwerpen. In 1928 kan hij met de katholieke Vlaamse Kamergroep een nieuwe taalwet voor het leger doordrukken en in 1929 een ‘genadewet voor de activisten’, zeg maar een soort amnestie.

Van januari 1934 tot januari 1935 is Van Cauwelaert minister in drie opeenvolgende regeringen, maar hij moet ontslag nemen na een financieel schandaal. Pijnlijk als je jaren met de vlag van de onkreukbaarheid hebt gezwaaid. Het betekent het einde van zijn moreel leiderschap. In 1939 komt hij toch weer op het voorplan als Kamervoorzitter, wat hij blijft tot 1954. Als prominente CVP-er volgt hij weer een zigzagkoers, tegen en voor koning Leopold III van België die uitmondt in het ‘compromis Boudewijn’. Als de jonge koning Boudewijn van België in 1951 de eed aflegt, is dat dat in de handen van Kamervoorzitter Van Cauwelaert.

Opmerkelijk: in zijn naoorlogse periode verzet Frans Van Cauwelaert zich tegen een Europese eenmaking met een volwaardige plaats voor Duitsland. Hij verdedigt wel een uitgesproken pro-Amerikaanse politiek.