Vandaag 1566: rebelse edellieden vervellen tot ‘Geuzen’ en riskeren hun hoofd

Enkele dagen eerder, op 5 april, worden tweehonderd Zuid- en Noord-Nederlandse edelen, onder leiding van de Brusselaar Hendrik van Brederode (1531-1568), ontvangen door de landvoogdes, Margareta van Parma. Dit Eedverbond der edelen biedt haar een verzoekschrift aan om de verzachting te bekomen van de door de Spaanse bezetter ingevoerde bestraffingsmaatregelen. Zeg maar: om religieuze tolerantie en opschorting van de wrede vervolgingen van de Inquisitie. Een beruchte Spaansgezinde collaborateur, graaf Charles de Berlaymont, fluistert Margaretha met misprijzen in het oor ‘Ce ne sont que des gueux’ (‘Het zijn maar bedelaars’). Maar enkele edelen hebben dat duidelijk gehoord.

Op zaterdag 9 april 1566 vieren de edelen uitbundig feest in het Brusselse paleis der heren van Culemborg. Op initiatief van Hendrik van Brederode, neef van Willem II van der Marck Lumey, nemen de edelen fier de naam van ‘Geuzen’ aan, die hen misprijzend was gegeven. Vanaf dan is Geuzen de partijnaam van alle opstandelingen tegen de Spaanse bezetting en vóór godsdienstvrijheid. Bij deze gelegenheid kiezen ze de bedelzak als symbool. De geuzen dragen sindsdien als kenteken een Geuzenpenning aan een ketting om de hals. Daarop staat een bedelzak afgebeeld en twee in elkaar geslagen handen. Deze symbolen, vervolledigd met de geuzenkleuren oranje-wit-blauw, vindt men terug in het logo van de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Oranje-blanje-bleu wordt de Heel-Nederlandse vlag.

Op 28 mei 1568 wordt Hendrik van Brederode, bijgenaamd ‘de Grote Geus’, bij verstek tot de doodstraf veroordeeld door de Raad van Beroerten], de bijzondere rechtbank die de hertog van Alva namens koning Filips II van Spanje in september 1567 heeft opgericht om de repressie in onze landen harder te kunnen voeren. Deze veroordeling is louter symbolisch, want Brederode is al op 15 februari 1568 in ballingschap overleden, op kasteel Horneburg bij Recklinghausen (Westfalen). Straatnamen eren zijn nagedachtenis onder meer in Antwerpen, Brussel, Gent, Amsterdam, Vianen en Rotterdam.