Vandaag 1872: Johan Huizinga geboren, de man van het Herfsttij en voorspeller van het ‘onbeschaafde puerilisme’

Op 7 december 1872 wordt in Groningen de eminente humanist en cultuurhistoricus Johan Huizinga geboren. Hij studeert aan de Rijksuniversiteit Groningen waar hij hoogleraar wordt van 1905 tot 1915. Dan volgt zijn benoeming tot professor in Leiden, van 1915 tot 1942. Hij is de auteur van Herfsttij der Middeleeuwen (1919), een magistraal werk waarmee hij wereldfaam verwerft. De Sanskriet- en boeddhismekenner Huizinga is niet alleen de meest getalenteerde en beroemde Nederlandse historicus van de 20ste eeuw, maar bovendien ook een zeer lucide conservatieve filosoof.

Zo kondigt hij in In de schaduwen van morgen (1935) de opkomst van het modieuze existentialisme aan: ’Het komende geleerde modewoord voor beschaafde kringen zal ongetwijfeld “existentieel” zijn. Ik zie het overal reeds opschieten. Het zal spoedig bij het grote publiek belanden. Wanneer men, om zijn lezer te overtuigen dat men de dingen beter snapt dan zijn buurman, lang genoeg “dynamisch” heeft gezegd, zal het “existentieel” zijn. Het woord zal dienen om den geest te plechtiger te verzaken, een belijdenis van maling aan al wat weten en waarheid is’.

In Homo ludens (1938) gaat Huizinga nog verder en beschrijft de opkomst en verspreiding van onbeschaafd en verwerpelijk puerilisme, kinderachtigheid. Dat staat in fel contrast met de ernst in het spel van politiek en cultuur dat hij idealiseert.

Als zijn conservatief testament mag gelden Geschonden wereld, een beschouwing over de kansen op herstel van onze beschaving, verschenen in 1945, het jaar van zijn overlijden. Hij werd 72. Johan Huizinga ligt begraven bij het Groene Kerkje van Oegstgeest, een buurgemeente van Leiden.